„Ola, dlaczego ten makaron znowu jest bez niczego? Gdzie mięso? Jestem żywicielem rodziny czy nie? ” – Igor stał pośrodku kuchni, ściskając widelec jak berło i patrząc na talerz z miną obrażonego monarchy.
Ola spokojnie przełknęła kęs kurczaka z własnego talerza. W ostatnich miesiącach nauczyła się jednej rzeczy – im głośniej Igor się oburzał, tym ciszej należało odpowiadać. – Nasz żywiciel rodziny wydał wczoraj połowę pensji na felgi do samochodu, który od dwóch lat nie odpala – powiedziała, przesuwając pojemnik z mięsem za słoik ogórków. – Za resztę kupiłam makaron z pszenicy durum.
Dobrze wpływa na trawienie. – A ty masz mięso? – Mam. Kupiłam je za własne pieniądze, zamarynowałam rano przed pracą.
Ty w tym czasie leżałeś na kanapie i oglądałeś recenzje tych samych felg, które już kupiłeś. Igor westchnął ciężko, jakby cały świat spiskował przeciwko niemu. – W domu moich rodziców zawsze było mięso. Matka każdego wieczoru podawała ojcu kolacje z trzech dań.
A mężczyzna powinien pracować i utrzymywać rodzinę. – To w jaki dokładnie sposób utrzymujesz rodzinę, skoro zarabiamy tyle samo co do grosza? Igor nadął policzki. – Jestem mężczyzną.
Męczę się. Ola odłożyła widelec. – Pracuję dokładnie tak samo jak ty. Tylko ty siedzisz w klimatyzowanym biurze i przekładasz papiery, a ja w klinice weterynaryjnej przytrzymuję mastify i sprzątam po operacjach.
Z jakiej racji po powrocie mam odbywać drugą zmianę przy kuchence, podczas gdy ty ugniatasz kanapę? – Kobietom prace domowe przychodzą łatwiej. – Gdzie to przeczytałeś? – Tak było od zawsze.
U normalnych ludzi. – Czyli my jesteśmy nienormalni. Igor nie rozumiał, dlaczego porządek, który znał z dzieciństwa, nagle przestał działać. W domu rodziców wyglądało to prosto – ojciec wracał, rzucał kurtkę, szedł przed telewizor, a matka podgrzewała zupę i pytała, czy podać ogórka.
Przed ślubem Igor potrafił nawet pokroić pomidory. Po ślubie uznał, że dostał niewidzialną legitymację pana domu. Przez pierwsze miesiące Ola się starała – kochała męża i chciała, żeby w domu było ciepło. Ale im więcej robiła ona, tym mniej robił Igor.
Gdy podniosła jedną koszulę, po tygodniu ubrania leżały w każdym pokoju. – Skoro jesteś taka zasadnicza, więcej nie podejdę do zlewu w ogóle – oznajmił, krzyżując ręce. – Tata nigdy w życiu nie umył po sobie talerza i jakoś przeżyli trzydzieści lat. – Jak sobie życzysz.
Twoje talerze są twoim problemem. Tak rozpoczął się wielki domowy eksperyment. Ola nie kłóciła się, nie płakała, nie dzwoniła do przyjaciółek. Po prostu przestała obsługiwać męża.
Następnego dnia zlew pokrył się pierwszą warstwą fajansu. Wieczorem Ola wyjęła swój ulubiony żółty talerz, zjadła sałatkę, umyła talerz i odstawiła go na górną półkę. Igor próbował ją zawstydzić, zostawiając po sobie jeszcze więcej bałaganu. Ola kupiła papierowe talerzyki w niebieskie kwiatki.
– Zamierzasz jeść z papieru? – zapytał z pogardą. – Za to moje nerwy zostają na swoim miejscu. W czwartek skończyły się czyste łyżki.
Igor jadł zupę małą łyżeczką do kawy, ale nie ustąpił. Do piątku problem naczyń przerodził się w problem czystych ubrań. Skarpetki Igora prowadziły koczowniczy tryb życia – wędrowały od kanapy do fotela, zbierały się pod kaloryferem, ukrywały w kapciach. – Gdzie są moje niebieskie koszule?
– ryknął w poniedziałek rano w samych bokserkach, otwierając szafę z taką siłą, jakby szukał wejścia do Narnii. – W koszu na pranie, obok którego przechodzisz dziesięć razy dziennie – odpowiedziała pogodnie Ola, wiążąc buty. – Wszystkie są brudne! – Właśnie po to istnieją kosze na pranie.
– W czym mam iść do pracy?! – Wyjmij coś z kosza. Albo załóż koszulkę. Macie w biurze swobodny styl.
Igor wypadł do przedpokoju, wymachując pogniecioną koszulą. – To bezpośredni sabotaż życia rodzinnego! – Żona ma obowiązek być szczęśliwa i zdrowa. – Co ludzie pomyślą, kiedy zobaczą mnie w takim stanie?
– Pomyślą, że nie umiesz korzystać z pralki. – Ona ma milion przycisków! – Sześć. Wszystkie są podpisane.
Ola mrugnęła, pocałowała go w zdezorientowany policzek i wyszła. – Miłego dnia, żywicielu rodziny. Pierogi są w zamrażarce. Przez cały następny tydzień Igor żywił się parówkami, mrożonymi pierogami i zupkami instant.
Trzeciego dnia romantyzm kawalerskiego życia się skończył. Pewnego wieczoru próbował ugotować kaszę gryczaną. Po dwudziestu minutach kuchnię wypełnił dym. – Co się pali?
– zapytała Ola z sypialni. – Nic. Kontroluję sytuację. Ola wyłączyła palnik i uniosła pokrywkę.
– Gratuluję. Wynalazłeś gryczaną cegłę. – Normalna żona sama by zauważyła. – Normalny mąż przeczytałby sposób przygotowania na opakowaniu.
Igor próbował różnych sposobów. Najpierw narzekał, że od suchego jedzenia dostanie zapalenia żołądka. Potem oznajmił, że ma niedobór białka. Wreszcie postanowił zastosować bardziej przebiegłą taktykę – zaprosił do domu kolegę z pracy, Staszka.
Uznał, że przy obcym człowieku Ola się zawstydzi i zastawi stół. Staszek zjawił się w piątek wieczorem, zacierając ręce. – Tak zachwalałeś gotowanie Oli, że od obiadu niczego nie jadłem. Igor się zawahał.
Tak naprawdę nigdy nie opowiadał Staszkowi o gotowaniu żony. Ale tego dnia obiecał mu prawdziwą rodzinną kolację. – Zaraz przyjdzie. Po prostu się spóźnia.
Mężczyźni weszli na balkon zapalić. – Kobiety nie są już takie jak dawniej – rozprawiał Staszek. – Kiedyś żona znała swoje miejsce. Moja też ciągle mówiła o podziale obowiązków.
A co tu dzielić? Mężczyzna wbija gwóźdź, a kobieta gotuje, pierze i sprząta. Wszystko jest sprawiedliwe. – I często wbijałeś te gwoździe?
– No, kiedy była potrzeba. Ola wróciła około ósmej wieczorem. W przedpokoju usłyszała męskie głosy i poczuła papierosowy dym. – O, pani domu wróciła – ucieszył się Staszek.
– Czekamy na kolację. – Po co? – Jak to po co? Na kolację.
Ola spojrzała na Igora. Mąż uśmiechał się niewinnie. – Zaprosiłem Staszka. Dawno się nie widzieliśmy.
– Rozumiem. Nie powiedziała nic więcej. Weszła do kuchni, umyła ręce i otworzyła aplikację do zamawiania jedzenia. Zamówiła dużą pizzę pepperoni, sushi, sałatkę i sok żurawinowy.
Igor obserwował ją z progu i uśmiechał się z zadowoleniem. Po czterdziestu minutach kurier przywiózł jedzenie. Zapach gorącego sera rozszedł się po mieszkaniu. Ola otworzyła pudełko, wzięła dwa kawałki pizzy, kilka rolek sushi, nalała sobie soku.
Resztę starannie zamknęła i schowała do lodówki. – A my? – zapytał osłupiały Staszek. – Nie dostaniemy pizzy?
– To moja pizza. Ty jesteś gościem, Staszek. Igor jest gospodarzem. To on cię zaprosił, więc on cię nakarmi.
– Ola, nie kompromituj mnie – syknął Igor. – Wcale cię nie kompromituję. Po prostu nie wiedziałam, że będziemy mieli gościa. Staszek niezręcznie odkaszlnął.
– Może chociaż po jednym kawałku? – Jesteście dużymi i silnymi chłopcami. Igor zaraz ugotuje wam pierogi. Świetnie radzi sobie z gotowaniem wody, prawda, Igor?
– Bardzo śmieszne. – Nie żartuję. Pierogi są w zamrażarce. Ola wzięła talerz i poszła do sypialni oglądać serial.
W kuchni zapadła ciężka cisza. Staszek spojrzał na Igora. – Czyli naprawdę pierogi? – Zaraz ugotuję.
Jakieś piętnaście minut. – Właściwie to ja nie jadam tak późno. Żona właśnie do mnie napisała, że muszę pilnie wracać. Telefon Staszka leżał na stole i nie wydał z siebie ani jednego dźwięku.
Po dwudziestu minutach kolega wyszedł, powołując się na nagłe sprawy rodzinne. Tego wieczoru Igor po raz pierwszy naprawdę zobaczył, że jego taktyka nie działa. Wtedy sięgnął po ciężką artylerię – zaczął dzwonić do matki. Antonina była kobietą starej daty.
Przez trzydzieści lat małżeństwa pracowała, gotowała, prała, prasowała i troszczyła się o męża i syna. Jej mąż Wiktor był klasycznym domowym tyranem – wielkim mężczyzną, którego największym osiągnięciem było podnoszenie nóg w odpowiednim momencie, aby żona mogła przeciągnąć pod nimi rurę od odkurzacza. Igor dzwonił do matki każdego wieczoru. – Mamo, wyobrażasz sobie?
Dzisiaj znowu jadłem parówki. A ona zrobiła sobie sałatkę. W ogóle przestała po mnie sprzątać. Skompromitowała mnie przed Staszkiem.
W tle odzywał się basowy głos Wiktora. – Babę trzeba od razu ustawić do pionu. Za bardzo ją rozpuścił. – Przyjedźcie do nas – poprosił Igor.
– Sami zobaczycie, co się dzieje. Plan powstał bardzo szybko. Rodzice mieli przyjechać w piątek wieczorem, urządzić synowej surową reprymendę i pokazać jej, jak należy prowadzić dom. Wiktor zawczasu ułożył sobie przemowę o obowiązkach rodzinnych.
Igor z mściwą radością czekał na przyjazd rodziców. Przestał nawet wynosić śmieci. Każdego wieczoru oglądał mieszkanie jak miejsce przygotowywane na wizytę komisji śledczej. – Kosz na śmieci jest przepełniony – zauważyła Ola w czwartek.
– To go wynieś. Są tam głównie twoje opakowania. – Wynoszenie śmieci stało się kobiecą robotą? – Nie czepiaj się słów.
– Nie będę. Niech śmierdzi. Piątek okazał się dla Oli wyjątkowo ciężki. Rano do kliniki przywieziono miot szczeniąt z niebezpieczną infekcją.
Starsza właścicielka płakała i powtarzała, że nie przeżyje, jeśli któreś umrze. Po południu przywieziono kota, który połknął nitkę, potem psa z uszkodzoną łapą. Pod koniec zmiany dwóch mężczyzn przyprowadziło ogromnego owczarka środkowoazjatyckiego, który bał się kroplówki i szarpał całym ciałem. – Ola, pomóż go przytrzymać – poprosił lekarz.
Przez niemal czterdzieści minut trzymała szarpiącego się psa. Krzyż palił żywym ogniem, w nogach czuła tępe pulsowanie. Kiedy zmiana dobiegła końca, siedziała w szatni na wąskiej ławce, wpatrując się w metalowe drzwiczki szafki. Nie miała siły zdjąć gumki z włosów.
Do domu dotarła już po zmroku. Weszła na piętro, oparła się o ścianę i długo szukała kluczy w torebce. W kuchni piętrzyła się góra naczyń. W zlewie leżały talerze oblepione zaschniętym sosem.
Z pokoju dobiegał głośny telewizor. Ola nic nie powiedziała. Dowlokła się do salonu i runęła na kanapę, nie zdejmując ubrania roboczego. Narzuciła koc i niemal natychmiast zapadła w płytki półsen.
Igor kilka razy przeszedł obok salonu. Widział, że żona leży, ale uznał, że demonstracyjnie udaje zmęczenie przed przyjazdem jego rodziców. Poczuł nawet złośliwą satysfakcję. Drzwi otworzyły się na oścież.
Do przedpokoju wkroczyła cała delegacja – na czele Igor z dumnie wypiętą piersią, za nim ciężko stąpający Wiktor, a pochód zamykała Antonina z dwiema ogromnymi torbami zakupów. Przywiozła domowy twaróg, śmietanę, wędzoną kiełbasę i duży kawał mięsa. – Wchodźcie – obwieścił donośnie Igor. – Oto ona, ta nierobica.
Leży na kanapie i nic nie robi. Kolacja niegotowa, a w domu bałagan. Ola uchyliła jedno oko. Przybyło troje sędziów, aby wydać na nią wyrok.
Podciągnęła tylko koc wyżej pod brodę. Wiktor wyprostował ramiona jak generał przed defiladą. – Co ty tu sobie urządziłaś? Mój syn chodzi głodny i jeździ do pracy w łachmanach.
Po co cię brano za żonę? Żebyś tutaj obijała sobie boki? – Panie Wiktorze, pracowałam dziś dwanaście godzin. – Wszyscy pracują.
Moja żona pracowała przez całe życie i jakoś dawała radę. Wracała do domu, gotowała, prała i zajmowała się dzieckiem. – A pan jej pomagał? – Zarabiałem pieniądze.
– Ona również. – Nie przerywaj starszym. Wstawaj natychmiast i marsz do kuchni nakarmić mężczyzn. Ola powoli usiadła.
Zmęczenie nie zniknęło, ale pod żebrami narastała chłodna, twarda irytacja. Otworzyła usta, żeby powiedzieć teściowi, gdzie ma iść. Wtedy wydarzyło się coś, czego nie przewidziała nawet w najśmielszych przypuszczeniach. Antonina milczała i obserwowała.
Najpierw objęła wzrokiem górę brudnych naczyń. Potem spojrzała na syna, który stał przy drzwiach i radośnie szczerzył zęby. Następnie przeniosła wzrok na własnego męża. Przed jej oczami przesunęło się całe życie – młoda biegała do sklepu, bo Witek lubił świeży chleb; stała nocą przy łóżeczku gorączkującego Igora, podczas gdy mąż marudził, żeby zamknęła drzwi; prasowała koszulę o jedenastej wieczorem, bo rano Wiktor koniecznie potrzebował tej błękitnej.
Twarz Antoniny nagle straciła zwyczajową łagodność. Zrobiła kilka szybkich kroków w stronę kanapy, odsuwając męża łokciem. – Tonia, dlaczego się przepychasz? Antonina nie odpowiedziała.
Troskliwie poprawiła koc na ramionach Oli. – Leż, córeczko, odpoczywaj. Przecież cały dzień jesteś na nogach. Ola zamrugała ze zdumieniem.
– Dziękuję, pani Antonino. – Odpoczywaj, mówię, i nigdzie nie wstawaj. Teściowa czule pogładziła ją po ramieniu, po czym gwałtownie odwróciła się do mężczyzn. Wiktor był zdezorientowany.
– Tonia, przecież przyjechaliśmy tutaj wychowywać synową. – Teraz zajmę się wychowaniem. Wiktor pokiwał głową z aprobatą. – I bardzo dobrze.
Antonina szybkim krokiem ruszyła w stronę kuchni. Z haczyka zdjęła długi, sztywny, waflowy ręcznik, który zdążył wyschnąć i skręcić się w twardy pas. Złożyła go na pół i odwróciła się w stronę mężczyzn. – Tonia, co ty robisz?
– zaniepokoił się Wiktor. Ostry, głośny cios spadł prosto na jego szerokie plecy. – Aj! Tonia, oszalałaś?
Drugi cios trafił Igora w ramię. – Mamo, to ja oszalałem? – To wy przekroczyliście wszelkie granice bezczelności – głos Antoniny zadźwięczał jak napięta struna. – Ty, stary pniu, przyszedłeś ustanawiać własne porządki w cudzym domu?
Wrzeszczeć na dziewczynę? Ona ledwie żywa leży po pracy, a wy we trzech urządziliście nad nią sąd? – Tonia, uspokój się. Przecież robimy to dla rodziny.
– Dla jakiej rodziny? Żeby jeszcze jedna kobieta zbierała wam skarpetki aż do emerytury? Ola zapominając o zmęczeniu, uniosła się na łokciach. Takiego przedstawienia nie spodziewała się nawet w najśmielszych fantazjach.
Antonina ponownie smagnęła syna ręcznikiem. – Jesteś niepełnosprawny? Ręce ci uschły? Lodówka nie otwiera się bez pozwolenia kobiety?
– Ona jest kobietą. – A ty kim jesteś? Meblem. – Mamo, wystarczy.
– Nie wystarczy. Przez trzydzieści lat pożerasz wszystko, co ci podsunę pod nos. Myślałam, że dorosłeś, ożeniłeś się i zmądrzałeś. A ty jak byłeś domowym pasożytem podobnym do ojca, tak nim pozostałeś.
Wiktor wyprostował się z oburzeniem. – Kto jest pasożytem? Ty, Antonina, przestań histeryzować. Kobieta powinna pilnować domu.
Tak jest od niepamiętnych czasów. – Jeszcze czego? – Teściowa groźnie potrząsnęła pięścią przed nosem męża. – Przez trzydzieści lat, Witeczku, harowałam na twoje zachcianki.
Wracam do domu i idę do kuchenki jak na drugą zmianę. Zbieram twoje śmierdzące skarpetki. A ty potrafisz tylko mówić: „Za mało soli, za dużo soli. Dlaczego spodnie nie mają kantów?
Gdzie znowu położyłaś moje okulary? ” – Miałeś je na czole, kiedy przez pół godziny ganiałeś mnie po mieszkaniu. Ola nie wytrzymała i cicho się roześmiała. – Widzisz, Tonia, ona się z nas śmieje.
– I bardzo dobrze. Na jej miejscu już dawno wyrzuciłabym was obu na klatkę schodową. – Kompromitujesz mnie przed młodymi. – A ty przez trzydzieści lat mnie nie kompromitowałeś?
Kiedy przy gościach odsuwałeś talerz i mówiłeś, że kotlety są suche? Kiedy przy synu wrzeszczałeś, że źle wyprasowałam ci spodnie? To było normalne? Antonina złapała oddech.
– Przez całe życie myślałam, że dobra żona powinna znosić wszystko, milczeć, zdążyć, nie narzekać. A teraz patrzę na was i rozumiem, że nie byłam dobrą żoną, tylko wygodną. – Tonia, nie opowiadaj bzdur. – Bzdur?
Dobrze. W takim razie, Wiktorze, rozwodzę się z tobą. W pokoju zapadła cisza. Nawet Igor przestał pocierać obolałe ramię.
– Co? – Wiktor nie zrozumiał. – Rozwodzę się. Szczęśliwej drogi.
Już nigdy w życiu nie ukroję ci chleba. – Teraz przemawia przez ciebie złość. – Rozgrzewałam się przez trzydzieści lat. Wystarczy.
– Dokąd pójdziesz sama? – Dokąd zechcę. Choćby do sanatorium, do kina albo na tańce. – Jakie tańce w twoim wieku?
– Właśnie sprawdzę. Wiktor cofnął się o krok. Po raz pierwszy od trzydziestu lat widział swoją cichą, niezawodną Tonię w takim stanie. – Tonia, ty chyba przegrzałaś się w autobusie.
– Wynoś się – powiedziała i zamachnęła się ręcznikiem. Wiktor postanowił nie sprawdzać, jak poważne są jej zamiary. Bokiem przemknął do przedpokoju, wsunął stopy w buty i wystrzelił za drzwi, nie zawiązując nawet sznurowadeł. Antonina odwróciła się w stronę syna.
Igor wcisnął się w tapetę. – Mamo, ale co ty właściwie robisz? Przecież to wina Oli. Ona mnie nie szanuje.
– Za co miałaby cię szanować? – Jestem jej mężem. – I co z tego? – Powinna się ze mną liczyć.
– A ty liczysz się z nią? – Przynoszę do domu pieniądze. Tyle samo co ona. – Ale jestem mężczyzną.
– To już słyszałam. Masz jakieś inne zalety? Igor zamrugał bezradnie. – Ola, to wszystko przez ciebie.
Swoim lenistwem doprowadziłaś mamę do załamania nerwowego. Ola powoli uniosła brwi. – Nawet nie wstałam z kanapy. Antonina podeszła do syna, chwyciła go za ucho i pociągnęła w dół.
– A mnie nie bolało, kiedy słuchałam, jak obrzucasz żonę błotem. Zaprowadziła go do kuchni i zmusiła, aby spojrzał prosto na górę naczyń. – Słuchaj mnie uważnie, niedorobiony żywicielu rodziny. To nie żona stała się bezczelna.
To ty się rozbestwiłeś. Ona pracuje tyle samo co ty. Męczy się tak samo jak ty. A ty postanowiłeś zrobić z niej darmową służącą.
– Chcę tylko normalnej rodziny. – Normalna rodzina jest wtedy, gdy ludzie sobie pomagają, a nie wtedy, gdy jedno leży, a drugie wokół niego biega. – Tata nigdy nie pomagał. – I oto rezultat.
Dzisiaj go wyrzuciłam. – Mówisz poważnie? – Jak najbardziej. Puściła ucho syna, wzięła żółtą gąbkę i podsunęła mu ją pod nos.
– To jest gąbka. Nie gryzie, nie pluje jadem i nie odgryza męskiej godności. Bierzesz ją, nalewasz płynu do naczyń i własnymi rączkami dokładnie zmywasz tłuszcz ze wszystkich patelni. – Mamo, wszystko zaschło.
– Namoczysz. Woda jest gorąca. Założysz rękawiczki. – Nie mamy.
– Leżą w torbie. Przywiozłam. Igor stał z otwartymi ustami, jak ryba wyrzucona na brzeg. – A jeżeli się dowiem – kontynuowała teściowa – że nadal szarpiesz dziewczynie nerwy i bawisz się w wielkiego pana, osobiście rozwiodę cię z Olą.
Znajdę jej adwokata, pomogę ci spakować rzeczy i puszczę cię z torbami. Nie waż się niszczyć życia porządnej kobiecie. – Mamo, przecież jesteś moją matką. – Właśnie dlatego mam obowiązek dopilnować, żebyś stał się człowiekiem.
– A tata? – Tatą również się zajmę. Igor nerwowo przełknął ślinę. Posłusznie wziął gąbkę, założył gumowe rękawiczki, odkręcił wodę i zaczął szorować garnek.
– Dodaj płynu do naczyń – nakazała matka. – Dodałem. – To dwie krople. Nie oszczędzaj.
Nie kupiono go za twoją pensję. Igor nalał więcej. – Najpierw namocz talerze, widelce odłóż osobno, bo się ukłujesz, a po naczyniach wyniesiesz śmieci. – Wszystko dzisiaj?
– Nie. Dopiero na nowy rok. Ola wtuliła twarz w koc, żeby nie roześmiać się zbyt głośno. Upewniwszy się, że praca ruszyła, Antonina poprawiła fryzurę przed lustrem.
– Oleńko! W torbach jest domowy twaróg, śmietana i kiełbasa dojrzewająca. Zjedz coś, kiedy odpoczniesz, a tego nieroba goń bez litości. Nie pozwolimy mężczyznom wejść nam na głowę.
– Dobrze, pani Antonino. – I nie nazywaj mnie panią Antoniną. Mama Tonia i już. – Dziękuję, mamo.
Teściowa skinęła głową, narzuciła płaszcz i wyszła na klatkę schodową. Kiedy drzwi się zatrzasnęły, Ola odwróciła głowę w stronę kuchni. Igor stał przy zlewie w różowych rękawiczkach i szorował patelnię. – Nie patrz na mnie.
– Nic nie mówię. – Ale myślisz? – Myślę, że różowy kolor ci pasuje. Antonina powoli schodziła po schodach.
Winda znowu nie działała, ale tym razem zupełnie jej to nie irytowało. Nie czuła ani strachu, ani żalu. Towarzyszyło jej niezwykłe, otulające poczucie lekkości, jakby zdjęto jej z ramion dwa ciężkie worki. Na starość pojadę do sanatorium, pomyślała.
Będę czytać książki, zamawiać pizzę i spać po przekątnej całego łóżka. Po powrocie do domu Antonina zastała Wiktora na jego zwykłym miejscu przed telewizorem. – No i co? Wróciłaś?
Uspokoiłaś się? W milczeniu przeszła obok pokoju. W sypialni wyjęła z szafy starą walizkę z brązowej sztucznej skóry, otworzyła szafę i zaczęła zgarniać do środka rzeczy męża. Koszule, spodnie dresowe, skarpetki, bieliznę i przybory do golenia.
Na wierzchu położyła kapcie i stary sweter. – Co ty robisz? – Wiktor pojawił się w drzwiach. – Tonia, po co wyjęłaś moją walizkę?
– Nie twoją. Naszą. Ale dzisiaj będzie twoja. Antonina z trudem zapięła zamek i rzuciła walizkę pod nogi męża.
– Do wyjścia. – Dokąd pójdę? – Dokąd zechcesz. Do kolegi, hotelu albo syna.
– To również moje mieszkanie. – W takim razie ja odejdę. Ale nigdy więcej nie będę dla ciebie gotować, prać ani po tobie sprzątać. – Nie wstyd ci po trzydziestu latach małżeństwa?
– Wstyd mi, że znosiłam to przez trzydzieści lat. – Co takiego znosiłaś? Żyłaś jak u Pana Boga za piecem. – To ty tak żyłeś.
Ja cię obsługiwałam. – Wszystko wyolbrzymiasz. – Wspaniale. W takim razie z łatwością poradzisz sobie beze mnie.
Wiktor spojrzał na żonę i zrozumiał, że dalsza kłótnia może go drogo kosztować. W jej oczach nie było ani niezdecydowania, ani prośby, ani strachu. Chwycił walizkę i ze spuszczoną głową powlókł się do drzwi. – Mam zostawić klucze?
– Na razie je zatrzymaj. Ale nie przychodź bez uprzedzenia. – Jeszcze wrócę. – Najpierw naucz się samodzielnie podgrzewać kolację.
Drzwi się zamknęły. Antonina stała w przedpokoju, wsłuchując się w oddalające się kroki. W sypialni panował bałagan. Dawniej natychmiast zaczęłaby wszystko układać.
Dzisiaj zgasiła światło, poszła do kuchni i zrobiła sobie jedną kanapkę. Tylko jedną. Nie trzy, nie cały talerz. Zaparzyła herbatę i usiadła przy oknie.
W mieszkaniu panowała niezwykła cisza. Nikt nie domagał się pilota, nie prosił o cukier ani nie pytał, dlaczego chleb pokrojono zbyt grubo. Antonina upiła łyk herbaty i po prostu słuchała cichego tykania zegara. Dwie godziny później w mieszkaniu Igora i Oli rozległ się dzwonek do drzwi.
Ola zdążyła odpocząć, wziąć prysznic i zjeść kanapkę z kiełbasą. Igor nadal walczył na froncie gospodarczym – umył większość naczyń, wyniósł śmieci, a teraz ładował rzeczy do pralki. – Ola, szare wrzucić do białego czy do ciemnego? – Zależy, jak bardzo szare.
– Normalnie szare. – Sam sobie poradzisz. Dzwonek rozległ się ponownie. Ola spojrzała przez wizjer.
Na klatce schodowej stał Wiktor z walizką, z twarzą wyrażającą skrajne zagubienie człowieka, którego świat runął. – Oleńko, wpuścisz mnie? Tonia oszalała. Wyrzuciła mnie z domu na noc.
– A dokąd pan zamierzał pójść? Do was? Przecież jestem ojcem. Ola zmierzyła go wzrokiem.
Plan w jej głowie powstał natychmiast. Nie zamierzała urządzać we własnym mieszkaniu schroniska dla obrażonych patriarchów. Zwykłe wyrzucenie Wiktora oznaczałoby wysłanie go do kolegów, gdzie narzekałby na kobiecą niewdzięczność i wrócił do domu jeszcze bardziej przekonany o własnej racji. Trzeba było pozwolić mu przekonać się na własnej skórze, ile rzeczy dotąd robił za niego ktoś inny.
– Proszę wejść, panie Wiktorze. Przecież jesteśmy rodziną. Fotel w kuchni się rozkłada. – Tato, dlaczego masz walizkę?
– zdziwił się Igor. – Mnie też się dostało, synku. Nic takiego. Wściekną się, uspokoją i im przejdzie.
Już jutro Tonia zadzwoni i ze łzami będzie błagała, żebym wrócił. Ale rano Antonina nie zadzwoniła. Nie zadzwoniła również do obiadu. Wiktor kilka razy sprawdzał telefon, zwiększał głośność dzwonka, a nawet wybrał numer stacjonarny, żeby upewnić się, że połączenie działa.
– Proszę się nie martwić – powiedziała Ola. – Telefon działa. – Wcale się nie martwię. Chciałem tylko sprawdzić godzinę.
Wieczorem Antonina zamieściła w mediach społecznościowych zdjęcie z kawiarni. Siedziała z dwiema przyjaciółkami, trzymając kieliszek z koktajlem ozdobionym papierową parasolką. Miała nową bluzkę, ułożone włosy, a twarz promieniała uśmiechem. Wyglądała o dziesięć lat młodziej.
– Gdzie ona jest? – zapytał Wiktor, wpatrując się w ekran. – Z kim? Co pije?
– Nie wiem. Jakiś koktajl. – Nigdy wcześniej nie piła koktajli. – Widać, że zaczęła.
Wiktor z każdą minutą robił się coraz bardziej ponury. – Trwoni pieniądze. Pewnie swoje. – W rodzinie nie ma własnych pieniędzy – zauważyła Ola.
– Bardzo interesująca myśl, zwłaszcza z ust człowieka, który nigdy nie pytał, ile żona wydaje na jedzenie. – Nie o tym teraz rozmawiamy. Kobieta w jej wieku powinna zachowywać się poważnie. Rzeczywiście, życie u synowej okazało się pełne niespodzianek.
Podczas śniadania drugiego dnia Ola postawiła przed teściem kubek herbaty i dwie kanapki. – A jajecznica będzie? – Nie będzie. – Rano jestem przyzwyczajony jeść coś ciepłego.
– Kuchenka jest wolna. – Nie umiem. – Nauczy się pan. – Tonia zawsze gotowała.
– Toni tutaj nie ma. Ola usiadła naprzeciwko. – Panie Wiktorze, woda, prąd i internet kosztują. Nie będziemy brać od pana pieniędzy.
Odpłaci się pan pracą w domu. – Ja mam zajmować się domem? – W takim razie zaraz wyślę panu adres najbliższego taniego hostelu. Podobno jedynie pluskwy gryzą tam nocami.
– Szantażujesz mnie? – Daję panu wybór. Igor siedział wyjątkowo cicho, mieszając herbatę, chociaż cukier dawno się rozpuścił. – Tato, lepiej się zgódź.
– Ty też wlazłeś pod pantofel? – Po prostu chcę żyć. Teść zgrzytnął zębami, ale został. Tak rozpoczął się spartański tydzień.
Ola rozdzieliła obowiązki tak, że dwaj wyrośnięci mężczyźni ani przez chwilę nie siedzieli bezczynnie. Na lodówce pojawiła się kartka podzielona na trzy kolumny – dni tygodnia, obowiązki Igora i obowiązki Wiktora. Mężczyźni narzekali, ale pracowali. Igor po powrocie z pracy odkurzał, wycierał kurz, wynosił śmieci.
Pierwszego wieczoru włączył odkurzacz i przez pięć minut przesuwał szczotkę po jednym miejscu. – Polerujesz dywan? – Odkurzam. – W pokoju zostały jeszcze trzy metry.
– Robię to stopniowo. Wiktor został wyznaczony do kupowania produktów. Już pierwszego dnia Ola wręczyła mu listę: chleb, mleko, jajka, pierś z kurczaka, ziemniaki, cebula, marchew i natka pietruszki. – Jaka natka?
– Pietruszki. – A czym różni się od koperku? – Wyglądem, zapachem i smakiem. Po godzinie Wiktor wrócił z kolendrą.
– To nie jest pietruszka. – Przecież jest zielone. – Choinka również jest zielona. Następnego dnia przyniósł koperek.
– Już bliżej. Ale nadal nie jest to zwycięstwo. – Wszystkie wyglądają tak samo. Antonina jakoś potrafiła je rozróżnić.
– Antonina wiele rzeczy robiła w milczeniu. Pod koniec tygodnia Wiktor już pewnie odróżniał kolendrę od pietruszki, a nawet potrafił rozpoznać młody koperek. Przekonał się również, że produkty nie pojawiają się w lodówce za sprawą machnięcia różdżką. Najpierw trzeba sprawdzić, czego zabrakło, sporządzić listę, ubrać się, dojść do sklepu, wybrać towary, sprawdzić daty, odstać w kolejce, przynieść ciężkie torby i rozłożyć zakupy na właściwych miejscach.
Za pierwszym razem rzucił torby na środku kuchni i ruszył w stronę fotela. – A kto je rozpakowuje? – Igor przyjdzie i rozłoży. – Pan kupował produkty.
– Jestem zmęczony. – A Antonina po powrocie ze sklepu nie była zmęczona? Zrozumiał również, że papier toaletowy nie wskakuje sam na uchwyt. W środę zawołał zza zamkniętych drzwi łazienki: – Ola!
Nie ma papieru! – W szafce jest nowe opakowanie. – Przynieś. – Pan jest bliżej.
Po minucie ciszy zza drzwi wysunęła się ręka Wiktora. Palce błądziły po ścianie, aż wymacały drzwiczki szafki. Później Ola znalazła pustą tulejkę na parapecie. – Trzeba ją wyrzucić.
– Kiedy? – Kiedy pójdę wynosić śmieci? – Dzisiaj śmieci wynosi Igor. A tulejkę zostawił pan.
– Mam wstawać z powodu jednego kawałka papieru? – Już pan wstał i przyszedł do kuchni. Wiktor wziął tulejkę dwoma palcami, jakby była szczególnie obraźliwym przedmiotem, i wrzucił do kosza. Stopniowo w domu zapanował nowy porządek.
Igor nauczył się uruchamiać pralkę. Co prawda przed każdym praniem trzykrotnie czytał napisy na panelu i sprawdzał kieszenie od czasu, gdy wyprał paragon z monetami. – Czterdzieści stopni będzie dobrze? – Dla kolorowych dobrze.
– A wirowanie osiemset obrotów? – Może być. – A tysiąc? – Może być również tysiąc.
– To dlaczego powiedziałaś osiemset? – Bo zapytałeś. – Wszystko jest zbyt skomplikowane. – Felgi do samochodu wybierałeś przez trzy tygodnie i zdołałeś zrozumieć wszystkie parametry.
W czwartek Igor po raz pierwszy sam wyprasował koszulę. Na plecach została duża fałda, ale przód wyglądał znośnie. Stał przed lustrem, obracając się to w jedną, to w drugą stronę. – Dobrze jest?
– Jak na pierwszy raz. Całkiem dobrze. – Naprawdę? – Naprawdę.
W jej głosie nie było kpiny. Po raz pierwszy zrozumiał, ile czynności wymagało doprowadzenie koszuli do takiego stanu. Trzeba było zebrać ubrania, sprawdzić kieszenie, podzielić według kolorów, wsypać proszek, nastawić program, wyjąć pranie, rozwiesić, poczekać, aż wyschnie, a potem jeszcze prasować. Koszula nie pojawiała się sama.
Ktoś poświęcał jej swój czas. Najważniejszą próbę Ola zachowała jednak na sam koniec. W sobotę rano zawołała teścia do kuchni. Na stole leżały warzywa, duży kawał wołowiny z kością, pęczek natki, słoik koncentratu pomidorowego i główka czosnku.
– Pańskie zadanie na dzisiaj. Dzisiaj będzie pan gotował. – Co dokładnie? – Barszcz ukraiński.
Wiktor spojrzał na buraka jak na granat z wyciągniętą zawleczką. – Nie umiem. – Nauczę pana. To pański bilet powrotny do domu.
Antonina uwielbia barszcz, ale przez trzydzieści lat ani razu nie jadła zupy przygotowanej specjalnie dla niej. Ola podała mu fartuch z wizerunkiem uśmiechniętej filiżanki. – Nie ma innego. Jest różowy w kwiatki.
Daj ten. I tak rozpoczęła się lekcja mistrzowska. Ola dowodziła, siedząc z kubkiem kawy na szerokim kuchennym parapecie. – Mięso myjemy zimną wodą.
– Dlaczego zimną? – Ponieważ białko na powierzchni się zetnie i wywar będzie gorszy. – Skąd ty to wszystko wiesz? – Nauczyłam się.
– Tonia nigdy niczego nie wyjaśniała. – Pan nigdy nie pytał. Wiktor zamilkł. Stękał, prychał i mrużył oczy od pary, ale uczciwie zbierał pianę.
Kroił buraki w cienkie słupki, chociaż pierwsze kawałki przypominały drewno opałowe. Szatkował kapustę tak ostrożnie, jakby sterował reaktorem jądrowym. Zapach treściwego mięsa, czosnku i duszonych warzyw wypełnił całe mieszkanie. Igor kilka razy zaglądał do kuchni.
– Ładnie pachnie. – Idź stąd – powiedział ojciec. – Ja jeden tutaj cierpię. – Mogę spróbować?
– Próbować będzie Tonia. Kiedy mięso się ugotowało, Wiktor oddzielił je od kości. Zobaczył stół zasypany obierkami, mokrą deskę, noże, tarkę i łyżki. Spojrzał na garnek, z którego unosiła się para, i na podłogę, gdzie spadł kawałek kapusty.
Po prostu praca. Ta sama praca, której przez trzydzieści lat nie uważał nawet za zajęcie warte wspomnienia. Po trzech godzinach na kuchence stał ogromny garnek z prawdziwym gęstym barszczem o intensywnie bordowym kolorze. Ola nalała odrobinę do miseczki.
– Smaczny. – Oczywiście. – Nawet lepszy niż myślałem, bo przygotował go pan sam. – Tonia gotuje smaczniejszy.
– Możliwe. Ma trzydzieści lat doświadczenia. Wiktor umył naczynia, wytarł stół, zbierał obierki, płukał deskę, wytarł plamy na kuchence. Kiedy kuchnia wreszcie była czysta, runął na stołek, zmęczony jak po rozładowaniu wagonu węgla.
Pod paznokciem miał ślad po buraku. Dopiero wtedy dotarło do niego, z ilu drobnych czynności składało się jedno danie. – Wiesz, Ola? Myślałem, że barszcz robi się właściwie sam.
Tonia wrzuca ziemniaki, buraki i gotowe. Tymczasem plecy mi odpadają. – Właśnie. Za każdym razem poświęca na to tyle czasu.
A później myje naczynia. – Ja natomiast potrafiłem odsunąć talerz i powiedzieć, że jest za mało soli. – Potrafił pan i mówił pan. Wiktor potarł twarz dłonią.
– Stary głupiec – powiedział cicho. – Zrozumienie problemu to już połowa sukcesu. Teraz proszę wziąć garnek, owinąć go ręcznikami, żeby nie wystygł, zamówić taksówkę i jechać do żony, dopóki barszcz jest gorący. – Wpuści mnie?
– To już zależy od pana. Proszę najpierw do niej zadzwonić. – Nie. – Dlaczego?
– Ponieważ to pan powinien przeprosić. A jeśli nie otworzy, będzie pan stał pod drzwiami z barszczem. Owinęli garnek ręcznikami, a następnie starą kurtką puchową. – Wygląda głupio – przyznał Wiktor.
– Za to będzie ciepły. Godzinę później dreptał przed drzwiami własnego mieszkania, przyciskając garnek do brzucha. Nagle ogarnął go strach. Po raz pierwszy od trzydziestu lat nie wiedział, co powiedzieć żonie.
Zazwyczaj żądał, rozkazywał i krytykował. Teraz musiał przyznać, że nie miał racji. Nacisnął dzwonek. Za drzwiami rozległy się kroki.
Antonina otworzyła po chwili. Miała na sobie nowy szlafrok, starannie wykonany manicure, a w dłoni trzymała książkę. Jej twarz była spokojna. – Przyszedłeś po zimowe ubrania?
– zapytała, nie wpuszczając męża za próg. – Tonia… Ugotowałem dla ciebie barszcz. – Co zrobiłeś?
– Barszcz. Sam. Ola mną kierowała, ale wszystko sam obierałem, kroiłem i gotowałem. Spojrzała na ogromny garnek, spod którego pokrywki kusząco pachniało czosnkiem i koperkiem.
Na jego policzku widniała plama z koncentratu, dłonie miał podrapane tarką, a na rękawie czerwony ślad po buraku. – Sam? – Sam. I umyłem po sobie naczynia.
Wytarłem kuchnię, nawet kuchenkę. – Co się stało? Ktoś cię podmienił? – Tonia, wpuść mnie z powrotem.
Wszystko zrozumiałem. W ciągu tygodnia wystarczyło mi. – Przez trzydzieści lat ci nie wystarczało. Wiktor spuścił wzrok.
– Byłem starym, głupim osłem. – Ze starym nie musisz się jeszcze śpieszyć. Ale osłem byłeś. – Daję słowo, że teraz będę sam chodził na zakupy.
Nauczę się odkurzać. Będę też mył po sobie talerz. Tylko mnie nie wyrzucaj. U młodych panuje straszliwa fala.
Ola zrobiła ze mnie szefa kuchni. Ledwie żyję. Antonina próbowała zachować surowy wyraz twarzy, ale kąciki ust i tak powędrowały ku górze. – Jeden barszcz niczego nie rozwiązuje.
– Rozumiem. – Powieszę na lodówce grafik dyżurów kuchennych. – Wieszaj. – We wtorki i czwartki gotujesz ty.
Wiktor pobladł. – Dwa razy w tygodniu? – Możesz wrócić do młodych. – Nie.
Skoro dwa, to dwa. – W sobotę odkurzasz. – Dobrze. – Własne skarpetki sam wkładasz do kosza.
– Będę. – Nie obok kosza. Do środka. – Do środka.
– A jeżeli choć raz powiesz, że zupa jest za mało słona, sam wstajesz i ją solisz. – Zgadzam się. Antonina odsunęła się od drzwi. – Wnoś ten swój barszcz, kucharzu.
Pamiętaj jednak – jeden krok w lewo albo w prawo i znowu pojedziesz kroić ziemniaki w kostkę. – Tonia, możemy od razu spróbować? – Najpierw umyj ręce. – Myłem u młodych.
– Po drodze dotykałeś klamek i poręczy. Wiktor spojrzał na własne dłonie. – Racja. Tego dnia postanowiono oficjalnie zamrozić rozwód do czasu wyjaśnienia nowych okoliczności.
Nie odwołać, lecz właśnie zamrozić. Antonina chciała się przekonać, jak długo mąż wytrzyma przy obietnicach. Tymczasem w mieszkaniu Igora i Oli trwała ich własna reforma. Igor kończył mycie podłogi w przedpokoju.
Nauczył się najpierw zamiatać, później nalewać czystą wodę, właściwie wyżymać ścierkę i nie rozmazywać brudu. – Świetna robota, żywicielu rodziny. Woda jest prawie przejrzysta, a na panelach nie ma smug. Igor opadł na stołek z wyczerpania.
– Ola, może w weekend zamówimy jedzenie albo pójdziemy do kawiarni? Nie mogę już patrzeć na kuchnię. – Oczywiście, że zamówimy. – Naprawdę?
– Naturalnie. Nigdy nie mówiłam, że każdego dnia musimy stać przy kuchence. – To dlaczego wcześniej nie zamawialiśmy? – Ponieważ wydałeś połowę pensji na felgi.
– Nie przypominaj. Samochód przynajmniej odpalił. – Widziałam właśnie świetny zestaw sushi. Możesz zapłacić własną kartą.
W końcu jesteś głównym sponsorem przyjęcia. – Znowu ja? – Jesteś żywicielem rodziny czy nie? Igor ciężko westchnął, ale tym razem się uśmiechnął.
– Dobrze, tylko bez wasabi. – Umowa stoi. I weźmiemy pizzę. – Weźmiemy dużą.
– Dużą? – A później nie trzeba będzie myć naczyń, jeżeli zjemy z papierowych talerzy. – Cieszę się, że je doceniłeś. Ola pocałowała męża w czubek głowy i poszła oglądać serial.
Igor spojrzał za nią. W ciągu ostatniego tygodnia po raz pierwszy zaczął rozumieć, że żona nie próbowała go upokorzyć. Po prostu nie chciała być służącą we własnym domu. Najbardziej nieprzyjemne było to, że po kilku dniach samodzielnej pracy nie mógł już udawać, iż domowe obowiązki nie wymagają ani czasu, ani siły.
Pranie nie robiło się samo. Podłogi nie stawały się czyste dzięki samym życzeniom. Kolacja nie pojawiała się na stole tylko dlatego, że mężczyzna wrócił z pracy. Wszystko to wykonywał żywy człowiek.
Tak samo zmęczony jak on. W mieszkaniu Antoniny Wiktor siedział przy kuchennym stole i obserwował, jak żona próbuje jego barszczu. Nabrała pełną łyżkę, podmuchała i ostrożnie spróbowała. – I jak?
– nie wytrzymał. – Buraki są trochę za grubo pokrojone. Mina męża zrzedła. Antonina nabrała kolejną łyżkę.
– Ale jak na pierwszy raz jest bardzo smaczny. Naprawdę. – Starałem się. – Widzę.
– Ola powiedziała, że wywar będzie mętny, jeżeli nie zdejmie się piany. Zebrałem całą. – Brawo. – I dodałem cukier.
Niewiele. Jedną łyżeczkę. – Prawidłowo. Wiktor spojrzał na dwa puste talerze stojące na stole i wstał.
– Umyję naczynia. Antonina uniosła głowę. – Sam? – Przecież obiecałem.
Gąbka jest pod zlewem. Jego ruchy nadal były niezgrabne. Woda pryskała na blat, a łyżka dwukrotnie wyślizgnęła mu się z dłoni. Antonina nie interweniowała.
Siedziała przy stole i patrzyła na szerokie plecy męża. Po raz pierwszy od wielu lat nie musiała po kolacji od razu wstawać i sprzątać. Mogła dopić herbatę, otworzyć książkę, jeszcze chwilę spokojnie posiedzieć. – Wiktor, zakręć trochę wodę.
Pół kuchni zaraz zalejesz. – Już zakręcam.
