„Ty nic nie potrafisz. Znowu robisz to źle. ” – te słowa słyszałam codziennie od teściowej, która miała zostać u nas tylko kilka dni. Nie kłóciłam się z nią.
Zrobiłam coś zupełnie innego. Kilka dni później sama pakowała walizkę. Siedziałam w salonie optycznym, gdzie pracuję, i skubałam skórkę przy paznokciu. Moja szefowa, Halina, przecierała złote oprawki i patrzyła na mnie tym swoim przenikliwym wzrokiem.
Po trzech tygodniach mieszkania z Bogumiłą miałam dość. – Ja już naprawdę nie mogę – westchnęłam. – Wracam wczoraj po pracy, nogi mnie bolą, a w domu znowu rewolucja. Teściowa robi twaróg w kuchni.
Powiesiła go w gazie nad miską, bo zostawiła mleko, żeby skisło. Halina parsknęła śmiechem. – Bogumiła przez trzydzieści lat kierowała stołówką dla kilkuset ludzi. Teraz siedzi na emeryturze i najwyraźniej bardzo jej brakuje podwładnych.
A co na to Darek? – Darek twierdzi, że mam przeczekać. Że mama się nudzi, bo nie ma komu mówić, jak się kroi cebulę. Jak tylko zaczyna się czepiać, on znika z laptopem w drugim pokoju.
– I dlatego przegrywasz – powiedziała Halina, opierając dłonie o ladę. – Ty się z nią kłócisz. Ona mówi, że źle gotujesz, ty udowadniasz, że dobrze. Ona mówi, że źle sprzątasz, ty tłumaczysz, że to twoje mieszkanie.
Dla Bogumiły każda twoja odpowiedź to zaproszenie do następnej rundy. Spojrzałam na nią zdezorientowana. – Mam jej przytakiwać? – Jeszcze lepiej.
Masz ją podziwiać. Jak tylko powie, że coś robisz źle, od razu mów: „Pani Bogumiło, ma pani rację, ja kompletnie nie umiem, proszę mi pokazać”. I stój obok. Patrz, pytaj, zachwycaj się.
– Ona mnie zamęczy tymi lekcjami. – Nie, kochanie – uśmiechnęła się Halina. – Jeśli dobrze to rozegrasz, ona zamęczy samą siebie. Wieczorem postanowiłam spróbować.
Wróciłam do domu i już w progu poczułam zapach smażonej cebuli. Bogumiła stała przy blacie w swoim fartuchu i patrzyła na kawałek wołowiny, który rano wyjęłam z zamrażarki. – Ty to mięso rozmrażałaś na blacie? – zapytała, zanim zdążyłam powiedzieć „dobry wieczór”.
Dawniej bym się spięła. Tym razem przypomniałam sobie spokojną twarz Haliny. Zdjęłam kurtkę, weszłam do kuchni i spojrzałam na mięso z miną człowieka, który właśnie odkrył własną życiową porażkę. – Pani Bogumiło, ma pani rację.
Ja chyba naprawdę nie umiem przygotować wołowiny. Pokaże mi pani? Teściowa znieruchomiała. Najwyraźniej spodziewała się sprzeciwu, a nie prośby o lekcję.
– No… najpierw trzeba mięso dobrze osuszyć i nie kroić byle jak – powiedziała po chwili. Zrobiłam sobie herbatę, usiadłam przy stole i podparłam brodę dłonią. – A jak mam zapamiętać, skoro będę się kręcić? Wolę patrzeć.
Bogumiła wzięła nóż i zaczęła dokładnie oczyszczać mięso, potem kroić je w równe kawałki. Co kilka minut wydawałam z siebie pełne podziwu: „Aha”, „No proszę”, „To dlatego mi się wszystko rozpadało”. Teściowa z każdą minutą prostowała plecy coraz bardziej. Po mięsie przyszła cebula.
Potem obsmażanie wołowiny partiami. – Nie wrzucasz wszystkiego na raz – tłumaczyła. – Jak przeładujesz patelnię, mięso puści wodę. – O, to ja zawsze tak robię.
Całość od razu. – No właśnie. Mówiła już tonem nauczycielki prowadzącej zajęcia dla wyjątkowo pojętnej kursantki. Gdy Dariusz wrócił z pracy, zatrzymał się w drzwiach kuchni.
Siedziałam spokojnie z kubkiem herbaty, a Bogumiła mieszała sos i opowiadała, po czym poznać, że wołowina jest miękka. – Wszystko dobrze? – zapytał ostrożnie. – Oczywiście – odpowiedziałam.
– Mama pokazuje mi, jak robić porządny gulasz. Dariusz wyglądał, jakby nie był pewien, czy powinien zadzwonić po lekarza. Następnego dnia była sobota. Wyciągnęłam deskę do prasowania i przyniosłam koszule Dariusza.
Zaczęłam prasować rękaw tak nieudolnie, że po chwili pojawiły się na nim dwa wyraźne zagniecenia. Bogumiła zatrzymała się w pół kroku. – Sylwia, co ty robisz? Ty mu jeszcze bardziej gnieciesz tę koszulę?
Natychmiast odstawiłam żelazko. – Pani Bogumiło, proszę mnie ratować. Darek pójdzie tak do pracy i będzie wyglądał, jakby spał w tej koszuli. Westchnęła i przejęła żelazko.
Najpierw pokazała kołnierzyk, potem mankiety, potem rękawy. – Tu trzeba materiał naciągnąć. Widzisz? – Widzę.
Chyba. A może pani jeszcze raz pokaże ten trudny moment z kołnierzykiem? U mnie zawsze robi się taka fala. Pokazała.
Potem jeszcze raz. A skoro już zaczęła, wyprasowała drugą koszulę, trzecią i kolejną. Siedziałam na kanapie i obserwowałam z miną pilnej uczennicy. – Przy bawełnie daje pani więcej pary?
– Tak. A przy mieszance mniej. Po godzinie na oparciu krzesła wisiał rząd idealnie wyprasowanych koszul. Bogumiła odstawiła żelazko i odruchowo położyła dłoń na dole pleców.
– Panie Bogumiło, mistrzostwo. Ja bym się z tym męczyła pół dnia. Wyprostowała się z lekkim grymasem. Kiedy zanosiłam koszule do sypialni, uśmiechnęłam się pod nosem.
Halina miała rację. To naprawdę działało. W niedzielę rano Bogumiła otworzyła jedną z dolnych szafek w kuchni i zamarła. – Sylwia, chodź no tutaj.
Jak ty tu cokolwiek znajdujesz? Na jednej półce stała mąka obok cukru, niżej kasza jęczmienna, kilka otwartych opakowań ryżu, bułka tarta, dwa rodzaje makaronu i przyprawy, których nikt od dawna nie używał. Dawniej od razu powiedziałabym, że wszystko ma swoje miejsce. Tym razem aż klasnęłam w dłonie.
– O, świetnie. Ja nigdy nie wiem, jak to dobrze poukładać. Pani przecież tyle lat prowadziła całe zaplecze stołówki. Może mi pani pokaże, jak to zrobić porządnie?
Bogumiła wyjęła całą zawartość na blat, wyrzuciła stare opakowania, umyła półki, wytarła pudełka i słoiki. Stałam obok przez może dwie minuty. – Pani Bogumiło, ja tylko wysuszę włosy, dobrze? Bo potem będę wyglądać jak strach na wróble.
– Idź, idź. Kiedy wróciłam po pół godzinie z kawą i świeżo ułożonymi włosami, kuchnia wyglądała inaczej. Kasze stały razem, mąka miała osobny pojemnik, makaron był posegregowany, a bułka tarta przesypana do słoika. Bogumiła właśnie przyklejała małe karteczki z nazwami.
– Ale porządek – powiedziałam z uznaniem. – Pani ma do tego rękę. Kiwnęła tylko głową. Największy popis dała jednak przy kotletach mielonych.
Kupiłam łopatkę wieprzową i wołowinę u rzeźnika, tak jak kazała. – Pani Bogumiło, kupiłam tak, jak pani mówiła, tylko teraz nie wiem, co dalej. – Trzeba zmielić. – Ja chyba nawet nie umiem dobrze dobrać proporcji.
To wystarczyło. Wyjęła maszynkę, zmieliła mięso, namoczyła bułkę w mleku, posiekała cebulę i podsmażyła ją na złoto. Dodała jajko, sól, pieprz i majeranek. Wyrabiała mięso ręką.
– Jak pani wie, że już jest dobrze wyrobione? – Po konsystencji. – Ja bym chyba przestała za wcześnie. Wyrabiała więc dalej.
Potem formowała równe kotlety, obtaczała w bułce tartej i smażyła partiami. Ja tylko od czasu do czasu pytałam: „Już obracać? ” – „Jeszcze nie”. – „A teraz?
” – „Teraz”. Pod koniec tygodnia coś zaczęło się zmieniać. Bogumiła przestała wstawać wcześnie. Rano dłużej siedziała przy stole z kawą.
Czasem po obiedzie kładła dłoń na krzyżu i mówiła, że coś ją ciągnie w plecach. Rzadziej komentowała każdy szczegół. Częściej siadała. Zauważyłam to od razu, ale nic nie powiedziałam.
W czwartek rano weszłam do kuchni i od razu poczułam, że coś jest nie tak. Nie pachniało smażoną cebulą. Bogumiła siedziała przy stole w szlafroku i trzymała kubek kawy rozpuszczalnej. – Pani Bogumiło, miała mi pani pokazać, jak robić takie cienkie naleśniki, żeby ani jeden się nie porwał.
Powoli podniosła wzrok. – Dzisiaj? – No tak, przecież mówiła pani, że najważniejsze są proporcje. Westchnęła.
– Może dzisiaj zrobimy po prostu kanapki? Odwróciłam się gwałtownie. – Kanapki? Przecież pani mówiła, że kanapki od rana to żaden porządny posiłek.
Że człowiek wychodzi z domu głodny i potem cały dzień podjada. Zacisnęła usta. – Raz można. Sięgnęłam po dużą miskę.
– To ja spróbuję sama. Wbiłam dwa jajka, nalałam mleka, a potem nasypałam mąki na oko. Dużo. Zdecydowanie za dużo.
Ciasto od razu zrobiło się ciężkie i gęste. Bogumiła patrzyła przez kilka sekund. Nie wytrzymała. – Co ty robisz?
To ma być naleśnik czy kluska? Spojrzałam do miski z niepokojem. – Czyli znowu źle? Odstawiła kubek.
– Daj mi to. Wstała powoli, jakby sam ruch kosztował ją więcej niż kilka dni wcześniej. Dolała mleka, dodała odrobinę wody gazowanej, dosypała soli i mieszała, aż masa stała się płynna i gładka. – Widzisz?
Ma spływać cienką warstwą. – Aha, czyli ja zawsze robiłam za gęste. – Oczywiście. Smażyła naleśniki bez dawnego błysku w oku, bez długich wykładów.
Kiedy stos był gotowy, usiadła ciężko i masowała dłonią kark. Nic nie powiedziałam. Piątek minął spokojnie. Wieczorem wróciłam z pracy z dwiema ciężkimi torbami.
Zaczęłam wyjmować zakupy: kiszoną kapustę, świeżą główkę, karkówkę, kiełbasę, suszone grzyby, śliwki. – Pani Bogumiło, jutro sobota. Wreszcie pokaże mi pani ten prawdziwy bigos, o którym tyle pani mówiła. Taki porządny, nie na szybko, z podsmażonym mięsem, grzybami, śliwkami.
Żeby potem jeszcze drugi raz podgrzać, bo przecież pani mówiła, że wtedy jest najlepszy. Zdjęła okulary i przetarła je palcami. – Pomyślałam, że zaczniemy rano koło ósmej – ciągnęłam pogodnie. – A jak bigos będzie się dusił, to może umyjemy okna na balkonie.
Miała mi pani przecież pokazać, jak zrobić, żeby nie było smug. Firanki można od razu wyprać, bo ja zawsze źle dobieram program. I pościel przejrzymy, bo pani mówiła, że źle ją składam i przez to wszystko zajmuje za dużo miejsca. W sumie sobota idealna.
Bogumiła patrzyła na mnie długo. I nagle coś w jej twarzy się zmieniło. Nie było tam już satysfakcji, nie było dumy, nie było gotowości do poprawiania wszystkiego. Było tylko ciężkie, głębokie zmęczenie.
Spojrzała na torby z zakupami, na kapustę, na mięso, na grzyby. Potem na balkon, na firanki. Chyba po raz pierwszy zobaczyła cały obraz. Każda jej uwaga wracała do niej jak bumerang.
Każde „ja ci pokażę” oznaczało kolejną godzinę przy kuchence albo desce do prasowania. Ja nie walczyłam, nie sprzeczałam się. Z uśmiechem robiłam krok w bok i zostawiałam wszystko jej. – Jutro porozmawiamy – powiedziała w końcu.
– Oczywiście. W sobotę rano Bogumiła wstała wcześniej niż zwykle. Nie po to, żeby nastawić kapustę. Kiedy weszłam do kuchni, siedziała przy stole z kubkiem herbaty i złożoną kartką.
– To co, zaczynamy od bigosu? – Sylwia, ja ci tego bigosu dzisiaj nie pokażę. – Jak to? Przecież pani mówiła, że ja zawsze źle robię kapustę, że za krótko gotuję, że mięso dodaję nie w tej kolejności.
Zacisnęła palce na kubku. – Sprawdzisz sobie w internecie. – W internecie? Przecież pani mówiła, że połowa tych przepisów to bzdury.
Westchnęła ciężko. – Sylwia, jesteś dorosłą, mądrą kobietą. Poradzisz sobie. Usiadłam naprzeciwko.
– Pani Bogumiło, coś się stało? – Muszę wracać do domu. – Dzisiaj? – Dzisiaj.
Przyszło mi pismo z administracji. Rozliczenie wody. Muszę to wyjaśnić. I sąsiadka dzwoniła.
Kot prawie nie je. Może tęskni. – To rzeczywiście poważna sprawa – powiedziałam zupełnie serio. – Tylko szkoda tych produktów i okien, i firanek.
Zamknęła oczy na sekundę. – Firanki poczekają. – Jasne. I pościel też.
– I ten bigos sobie ugotujesz. – Spróbuję – pokiwałam głową. – Najwyżej coś pomylę. Spojrzała na mnie ostro.
Przez chwilę wyglądała, jakby miała powiedzieć: „Nie, nie, zostaw, pokażę ci”. Ale tym razem się powstrzymała. – Nic nie pomylisz. Po śniadaniu zaczęła się pakować.
Dariusz obudził się dopiero, gdy zobaczył w przedpokoju walizkę. – Mamo, co ty robisz? – Jadę do domu. – A kiedy mam jechać?
– zapytał głupio. Sylwia tylko wzruszyła ramionami. – Mogę zamówić ci taksówkę na dworzec? – zapytał.
– Nie trzeba. Pojadę tramwajem. Dam sobie radę. Stała już w kurtce.
Podałam jej torbę z jedzeniem na drogę. – To może chociaż weźmie pani coś do jedzenia. – Mam. – Będziemy tęsknić.
Spojrzała na mnie uważnie. – I proszę jeszcze kiedyś przyjechać. Tylu rzeczy nie zdążyła mnie pani nauczyć. Zapadła cisza.
Dariusz poprawiał pas walizki i niczego nie zauważył. Bogumiła zauważyła wszystko. – Do widzenia, Sylwia. – Do widzenia, pani Bogumiło.
– Darek, jedz normalnie. – Będę, mamo. Drzwi się zamknęły. Dariusz przekręcił klucz i stał bez ruchu.
– Co się właściwie stało? – Nic. – Jak to nic? Mama miała zostać jeszcze prawie tydzień.
– Widocznie przypomniała sobie o obowiązkach. – Pokłóciłyście się? Spojrzałam na niego niewinnie. – Ależ skąd.
Ani jednej kłótni. W mieszkaniu nagle zrobiło się cicho. Nie było stukania garnków, nie było komentarzy o tym, kto tak trzyma masło. Weszłam do kuchni, spojrzałam na kapustę, karkówkę i grzyby przygotowane do bigosu.
Schowałam wszystko do lodówki. Potem wyjęłam paczkę makaronu świderki. Na patelnię wrzuciłam cebulę i mięso mielone, które zostało z poprzednich zakupów. Nie mierzyłam temperatury, nie zastanawiałam się nad kolejnością.
Dodałam kilka łyżek zwykłego keczupu. Do garnka wsypałam makaron. Dariusz pojawił się w kuchni zwabiony zapachem. – Co robisz?
– Obiad. Nabrał porcję prosto z patelni i spróbował. Potem drugą. – Boże.
Jakie to dobre. Wreszcie coś normalnego. Zwykły makaron, mięso, keczup. Miałem już dosyć tych wszystkich idealnych sosów, które przygotowuje się pół dnia.
Zaczęłam się śmiać. Podał mi drugi widelec. – Jedzmy prosto z patelni. Stanęliśmy obok siebie przy kuchennym blacie.
Bez obrusa, bez serwetek, bez wykładu o zasadach podawania obiadu. Nabrałam makaron i spojrzałam na jasny, prawie pusty blat. W poniedziałek kupię Halinie piękny bukiet i dobre praliny. Zasłużyła.
Ale teraz nie miałam ochoty myśleć o poniedziałku. Chciałam tylko zjeść z mężem prosty obiad we własnym mieszkaniu, w ciszy, za którą tęskniłam od prawie trzech tygodni.
