Grzegorz stał w drzwiach kuchni, zdjął tylko jeden but, a drugi wciąż miał na nodze. W dłoni ściskał kluczyki tak mocno, jakby to one były winne całemu nieszczęściu. Renata nie odwróciła się od razu. Spokojnie kroiła ogórki do sałatki.
– Jaką kopertę? – zapytała po chwili, choć doskonale wiedziała. Grzegorz przełknął ślinę. – Tę z pieniędzmi na samochód.
Nóż zatrzymał się w połowie ruchu. Dwadzieścia pięć tysięcy złotych. Oszczędzali prawie rok. Renata brała dodatkowe zmiany w hurtowni, a Grzegorz przez kilka miesięcy przynosił do pracy kanapki z serem.
Pieniądze leżały w szarej kopercie, schowanej w pudełku po ciśnieniomierzu na górnej półce szafy. – Oddałeś wszystko? – upewniła się. – Wszystko.
– Dlaczego? Grzegorz od razu się ożywił. Mama zadzwoniła do niego zapłakana, była u prywatnego okulisty. Zdiagnozowano u niej szybko rozwijającą się zaćmę na obu oczach.
Jeśli nie zrobi operacji natychmiast, może prawie stracić wzrok. – Natychmiast, czyli kiedy? – dopytywała Renata. – Jak nazywa się klinika?
Grzegorz zamrugał. Nie zapytał o nazwę. Ani o lekarza. Mama powiedziała, że przez NFZ będzie czekać miesiącami, a w tej klinice nagle zwolniło się miejsce.
Trzeba było od razu wpłacić za operacje, soczewki, badania i opiekę po zabiegu. Pieniądze miały trafić do człowieka z kliniki, który miał przyjechać po zaliczkę. Grzegorz nie dostał żadnego pokwitowania. – Naprawdę w to wierzył.
W jego oczach matka była samotną, przerażoną kobietą stojącą na granicy ciemności, a on jedynym człowiekiem, który mógł ją uratować. Renata poczuła, jak coś zimnego zaciska jej się w żołądku. Nie zamierzała jednak krzyczeć ani rzucać talerzami. Pieniądze i tak już zniknęły.
Wyszła do przedpokoju i zamknęła za sobą drzwi. Wyjęła telefon i zadzwoniła do Beaty, żony brata Grzegorza. – Rozmawiałaś dziś z mamą? – zapytała.
– Mówiła coś o problemach ze wzrokiem? Beata parsknęła śmiechem. – Ze wzrokiem? Godzinę temu czytała mi przez telefon drobny druk z pudełka po tabletkach, a potem przez pięć minut tłumaczyła, że masło w gazetce miało być tańsze o trzydzieści groszy.
O żadnej operacji nie mówiła ani słowa. Za to od kilku dni zachowuje się jak dziecko przed Wigilią. Pytała mnie, czy będę dziś wieczorem w domu. Podobno czeka ją prawdziwa zmiana i wszyscy będą jej zazdrościć.
– Beato… Grzegorz dał jej nasze dwadzieścia pięć tysięcy. Po drugiej stronie zapadła cisza. – O matko, ona go zrobiła jak dziecko. – Wiem.
Na razie nic jej nie mów. Chcę, żeby Grzegorz sam zobaczył prawdę. Renata wróciła do kuchni z wyrazem prawdziwego niepokoju na twarzy. – Ubieraj się.
Jeśli twoja mama naprawdę prawie nie widzi, nie możemy zostawić jej samej. Może się przewrócić, pomylić leki albo nie trafić z powrotem do mieszkania. Grzegorz pobladł. – Myślisz, że jest aż tak źle?
– Możliwe, że gorzej, niż nam powiedziała. Jedziemy do niej natychmiast. Renata otworzyła szafkę i wyciągnęła dużą płócienną torbę. Wrzuciła apteczkę, stary ciśnieniomierz, wodę, wilgotne chusteczki i ciemne okulary.
Potem wyjęła z szuflady duże szkło powiększające oraz drewnianą laskę po babci z srebrną rączką w kształcie łabędziej szyi. – Po co ci to? – zapytał Grzegorz. – Nie mnie.
Twojej mamie. Skoro prawie nie widzi, może nie zauważyć progu, uderzyć w szafę albo pomylić drzwi mieszkania z drzwiami windy. Grzegorz wyobraził sobie matkę krążącą bezradnie po klatce schodowej. – Może nie jest aż tak źle…
– Sam mówiłeś, że nie potrafi przeczytać wiadomości w telefonie.
Więc laska się przyda. Wcisnęła mu laskę pod ramię, a w drugą rękę ciemne okulary. – Zadzwońmy do kliniki – zaproponowała. – Dowiemy się, jak przygotować ją do zabiegu.
– Nie zapisałem nazwy. – To znajdź ją w wiadomościach od mamy. Grzegorz wyjął telefon i zaczął przeglądać wiadomości. Nic nie znalazł.
Adresu też nie. – A numer telefonu do człowieka, któremu dałeś pieniądze? – To on dzwonił z zastrzeżonego numeru. Renata zacisnęła pasek torby.
– Wspaniale. Przekazałeś dwadzieścia pięć tysięcy nieznanemu człowiekowi z zastrzeżonego numeru. A ja jestem dyrektorką NFZ. Grzegorz spuścił głowę.
Renata nie zamierzała pozwolić mu odpocząć od własnych myśli. – Po operacji będą potrzebne krople, okulary ochronne i wizyty kontrolne. Trzeba będzie wozić mamę samochodem, robić jej zakupy, gotować i sprzątać. Możliwe, że przez kilka tygodni nie będzie mogła zostać sama.
Będzie musiała zamieszkać u nas. Grzegorz pobladł jeszcze bardziej. Kochał matkę, ale dobrze pamiętał jej ostatni trzydniowy pobyt. W tym czasie zdążyła przestawić wszystkie kubki, wyrzucić dwie rośliny jako podejrzane i oznajmić, że Renata źle składa ręczniki.
– Może Beata ją weźmie? – zapytał z nadzieją. – Beata ma kawalerkę i dwa koty. Poza tym to ty uratowałeś matce wzrok.
Bohater powinien dokończyć dzieła. Grzegorz wybrał numer matki. Telefon dzwonił długo. Nikt nie odbierał.
Spróbował ponownie. Znów cisza. – Może nie widzi, gdzie nacisnąć – powiedziała Renata. – Albo upuściła telefon, albo przewróciła się, szukając ładowarki.
Przestań proszę. To ty mówiłeś, że sytuacja jest poważna. Wyszli z mieszkania. Przez całą drogę do samochodu Grzegorz trzymał laskę tak ostrożnie, jakby była najwyższej klasy sprzętem medycznym.
We Wrocławiu zaczynały się wieczorne korki. Co kilka minut dzwonił do matki. Bożena nadal nie odpowiadała. Pod blokiem Bożeny stał duży biały furgon.
Na boku miał rysunek człowieka rozpartego wygodnie w fotelu, ale napis zasłaniały otwarte drzwi. – Pewnie ktoś się przeprowadza – stwierdził Grzegorz. Renata nic nie odpowiedziała. Weszli do klatki.
Przy windzie spotkali pana Zbigniewa, wracającego ze sklepu z reklamówką pełną bułek. – To dla Bożeny – wyjaśniła Renata. – Podobno bardzo źle widzi. Pan Zbigniew uniósł brwi.
– Źle widzi? Pół godziny temu z drugiego końca korytarza zauważyła plamkę na moim rękawie. Powiedziała, że wyglądam, jakbym jadł pomidorową bez łyżki. A przed chwilą dowodziła dwoma chłopakami, którzy wnosili do niej ogromne pudło.
Krzyczała, żeby nie zarysowali ściany koło windy. W końcu musieli zdjąć drzwi, bo to coś nie chciało przejść. – Co wnieśli? – zapytała Renata.
– Nie wiem. Wielkie jak szafa i ciężkie jak obietnice przed wyborami. Potem przywieźli sernik, kanapki i kawę. Chyba urządza jakieś przyjęcie.
Grzegorz nie powiedział już nic. Weszli po schodach. Im bliżej mieszkania, tym wyraźniej słychać było cichą muzykę i mechaniczny głos. – Proszę usiąść wygodnie.
Rozpoczyna się program relaksacyjny. – Sebastian, a można jeszcze mocniej? – usłyszeli głos Bożeny. – Przecież doskonale widzę ten przycisk, tylko nie mogę do niego dosięgnąć.
Renata nacisnęła klamkę. Drzwi ustąpiły bez oporu. W przedpokoju panował bałagan – pasy folii ochronnej, kawałki styropianu i rozcięte kartony. Drzwi do salonu były zdjęte z zawiasów i oparte o szafę.
Pośrodku salonu stał ogromny, czarny, błyszczący fotel masujący. Wyglądał jak połączenie siedzenia luksusowego samochodu i stanowiska pilota w samolocie – z poduszkami na ręce, komorami na łydki i stopy, niebieskim panelem i pilotem, którym można by sterować małą elektrownią. W samym środku siedziała Bożena. Miała bordowy satynowy szlafrok, nowe puszyste kapcie, starannie ułożone włosy i zaróżowione policzki.
Nie nosiła ani okularów, ani żadnej medycznej osłony. W dłoni trzymała pilot i uważnie przyglądała się drobnym symbolom. Obok stał Sebastian w białej koszuli, z plakietką na szyi. – Tutaj mamy masaż karku i barków – tłumaczył.
– Niżej pracują rolki na odcinku lędźwiowym. Jest podgrzewanie pleców, masaż stóp oraz pneumatyczna kompresja nóg. Ten księżyc to tryb snu, dłoń to program tajski, a korona to nasz najbardziej ekskluzywny program – królewski relaks. Na stoliku stał dzbanek kawy, sernik, półmisek kanapek i butelka bezalkoholowego wina musującego.
Obok leżała szara koperta – dobrze znana Renacie. Była wyraźnie cieńsza. – Mówię panu, moje dzieci nie rozumieją, przez co ja przechodzę – ciągnęła Bożena. – Kręgosłup boli, nogi puchną, człowiek nie ma chwili dla siebie.
A synowa… ona by najchętniej liczyła mi każdą kromkę chleba. Sebastian pokiwał głową ze współczuciem. – Niestety, rodzina często nie dostrzega codziennego cierpienia. Dobry fotel może zastąpić wyjazd do sanatorium, masażystę, a czasami nawet rodzinnego psychologa.
– Właśnie! – Bożena klasnęła. – Ja nie kupuję luksusu. Ja inwestuję w zdrowie.
Renata weszła do salonu. – Boże, jakie cudowne uzdrowienie – powiedziała spokojnie. – Operacji jeszcze nie było, a ty już czytasz drobne przyciski bez okularów. Zapadła cisza.
Sebastian znieruchomiał. Bożena zastygła. Grzegorz patrzył na matkę, na urządzenie, a potem na kopertę. Twarz powoli traciła kolor.
– Mamo… co to jest? – Jak to co? Fotel rehabilitacyjny. – A operacja?
– Operacja nadal jest potrzebna – Bożena poruszyła się niespokojnie. – Ale lekarz powiedział, że przed zabiegiem trzeba wyciszyć organizm. Renata uniosła brwi. – Okulista zalecił ci masaż stóp?
– Nie tylko stóp. Wszystko jest ze sobą połączone. Kręgosłup, nerwy, oczy. – Jak nazywa się ten lekarz?
Bożena spojrzała w sufit. – Doktor… taki wysoki. Nazwisko wypadło mi z głowy. Ze stresu.
Renata podeszła do stolika i podniosła kolorową ulotkę. – To sprawdźmy wzrok inaczej. Przeczytaj mi warunki gwarancji na dole. – Renata, nie rób przedstawienia.
– Przecież prawie nie widzisz. Bożena prychnęła, wyrwała jej ulotkę i bez namysłu zaczęła czytać płynnie, z poprawkami językowymi i uwagami o błędach w składni. Dopiero po chwili zrozumiała, co zrobiła. Grzegorz zamknął oczy.
Renata odłożyła ulotkę i sięgnęła po kopertę. Wyjęła plik banknotów i szybko przeliczyła. – Brakuje ponad połowy. – Ponieważ zakup został sfinalizowany – wyjaśnił Sebastian – fotel dostarczono, uruchomiono i zaprogramowano.
Zwrot nie jest możliwy. – Proszę pokazać umowę. Sebastian zawahał się, ale wyjął z teczki kilka kartek. Renata usiadła przy stole, odsunęła talerz z sernikiem i wygładziła dokument.
– Najpierw przeczytam każdą linijkę – powiedziała. – Potem sprawdzimy, czy istnieje klinika, w której Bożena miała dziś pilnie opłacić operację. Czytała powoli, bez pośpiechu. Im dłużej trwała cisza, tym bardziej Sebastian tracił zawodowy uśmiech.
– Zamówienie złożono telefonicznie, po reklamie internetowej – stwierdziła. – Dokumenty podpisano tutaj. A to oznacza, że jest to umowa zawarta na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa. Klient ma prawo odstąpić od umowy w ustawowym terminie.
– Ale ja już go użyłam! – zawołała Bożena. – Siedziałaś w nim pół godziny, a nie przejechałaś nim przez Mazury. Sebastian odchrząknął.
– Ten model został przygotowany indywidualnie dla pani Bożeny. Towary wykonywane na specjalne zamówienie nie podlegają zwrotowi. – Co dokładnie wykonano indywidualnie? – Ustawienia zostały dopasowane do użytkowniczki.
Wprowadziliśmy wzrost pani Bożeny. Sto sześćdziesiąt cztery centymetry. I wybraliśmy język polski. – Czyli specjalnie wykonano fotel, bo pan wpisał wzrost i nacisnął polski?
Ja też ustawiłam język polski w pralce. Nie wiedziałam, że mam teraz sprzęt na indywidualne zamówienie. Renata przewróciła stronę. – Co to jest pakiet aromatycznego odprężenia?
Kapsuły zapachowe – lawenda, drzewo sandałowe i morska bryza za czterysta dziewięćdziesiąt złotych? A ten pokrowiec za tysiąc dwieście? Podstawka na kubek, rozszerzona gwarancja, poduszka ortopedyczna, dwie pary skarpet do masażu… Czy w tej cenie jest jeszcze orkiestra na imieniny i osobista pielęgniarka z Ciechocinka? Sebastian przestał się uśmiechać.
– Wszystkie dodatki zostały wybrane dobrowolnie. – Świetnie. W takim razie oddajemy fotel i dodatki. – Nie ma mowy!
– Bożena wyprostowała się. – Fotel został uruchomiony. Używany towar nie podlega zwrotowi. Sebastian, proszę jej to wytłumaczyć.
Sprzedawca otworzył usta, ale Bożena chwyciła pilot. – Zaraz pokażę, że urządzenie jest po pełnym użyciu. Wtedy niczego nie zabierzecie. – Mamo, zostaw to – powiedział Grzegorz.
Za późno. Bożena wcisnęła czerwony przycisk. Fotel odpowiedział melodyjnym dźwiękiem. – Uruchamianie programu intensywnego – oznajmił elektroniczny głos.
Boczne poduszki zacisnęły się na łydkach. Podnóżek uniósł nogi. Oparcie gwałtownie odchyliło się do tyłu. Masażery ruszyły pełną mocą.
– Co on robi? – krzyknęła. – Wyłączcie to! Grzegorz wyrwał jej pilot.
– Który przycisk? – Ten czerwony! – Wszystkie są czerwone! Nacisnął pierwszy z brzegu.
– Włączono podgrzewanie lędźwi. – Pali mnie w plecy! Nacisnął kolejny. – Intensywny masaż stóp.
– Miażdży mi palce! Wyłącz to, bo upieczecie mnie jak kiełbasę! Sebastian rzucił się do panelu. – Fotel, zatrzymaj program!
– Nie rozumiem polecenia. – Zatrzymaj masaż! – Włączono masaż tajski. – Nie anuluj!
– Nie rozumiem polecenia. Renata wstała od stołu, podeszła do ściany i wyciągnęła wtyczkę z gniazdka. Zapadła cisza. Poduszki zwolniły uścisk.
Bożena wyrwała się z fotela szybciej niż człowiek, który godzinę wcześniej miał podobno tracić wzrok i zdrowie. – To niebezpieczne urządzenie! – zawołała. – Przed chwilą była to inwestycja w zdrowie – zauważyła Renata.
Grzegorz patrzył na matkę. W jego twarzy nie było już troski. – Jak mogłaś? – zapytał cicho.
– Powiedziałaś, że możesz oślepnąć, że potrzebujesz pilnej operacji. Wzięłaś nasze pieniądze na samochód i kupiłaś sobie fotel. – Całe życie poświęciłam dzieciom! Mam prawo do odrobiny wygody.
Wy jesteście młodzi, jeszcze zarobicie. – To nie chodzi o fotel. Chodzi o to, że skłamałaś o chorobie. – Ona cię przeciwko mnie nastawiła!
– Bożena wskazała Renatę. – Od początku liczy tylko pieniądze. – Dosyć – przerwał jej Grzegorz tonem, jakiego nigdy wcześniej nie użył wobec matki. Renata spokojnie złożyła umowę.
– Masz wybór. Albo oddajemy fotel, albo przepisujemy zakup na ciebie. Raty będziesz spłacać z emerytury. – Ile wynosi rata?
– zapytała Bożena blednąc. Sebastian zerknął w dokumenty. – Przy pełnym pakiecie około tysiąca siedmiuset złotych miesięcznie. – Zabierajcie go!
– powiedziała natychmiast. Sebastian westchnął i wyjął telefon. Kilka minut później dwaj zmęczeni dostawcy znów pojawili się w salonie. Fotel zaklinował się jednak między framugą a ścianą.
Na klatce rozległ się szelest – pan Zbigniew wyszedł z mieszkania z małym składanym stołeczkiem, rozstawił go naprzeciwko drzwi Bożeny i usiadł wygodnie. – Proszę się mną nie przejmować – powiedział. – Ja tylko zobaczę, jak się skończy ten program relaksacyjny. Dostawcy napierali na fotel z obu stron.
– Jeszcze trochę w lewo – komenderowała Bożena. – Nie, nie tak! Zaraz obijecie framugę! – Proszę pani, musimy go obrócić – sapnął jeden z mężczyzn.
Pan Zbigniew obserwował wszystko z miną człowieka, który dostał darmowy bilet do teatru. – No proszę – powiedział głośno. – Operacji nie było, a wzrok jak u sokoła. Nawet rysę pod sufitem pani widzi.
– Panie Zbigniewie, proszę się nie wtrącać! – Ja się nie wtrącam. Ja tylko podziwiam postęp medycyny. Na korytarzu zaczęły otwierać się kolejne drzwi.
Sąsiadka w fartuchu, starszy mężczyzna w kapciach. Fotel odpowiedział melodyjnym sygnałem i nagle się włączył. – Proszę usiąść wygodnie – oznajmił mechaniczny głos. Jeden z dostawców zaklął pod nosem.
– On się sam włączył – wyjaśnił Sebastian. – Bardzo wadliwy – dodał pan Zbigniew. Przy każdym przechyleniu fotel wydawał inny dźwięk – raz zapraszał do relaksu, raz informował o masażu stóp. Gdy dostawca mocniej uderzył bokiem o framugę, z głośnika popłynęła spokojna melodia z odgłosami morza.
Sąsiedzi śmiali się już bez skrępowania. Bożena stała pośrodku korytarza, czerwona ze złości. W końcu fotel z ogromnym trudem zmieścił się w windzie i zniknął. Renata wróciła do salonu.
Sebastian rozłożył dokumenty i zaczął wypełniać formularz odstąpienia od umowy. Zwrot obejmował cenę fotela i większość dodatków, potrącono jedynie koszt dostawy i wykorzystane kapsuły zapachowe. Kwota potrącenia nie była mała, ale większość pieniędzy miała wrócić. Po kilkunastu minutach część gotówki ponownie znalazła się w szarej kopercie, a reszta miała trafić na konto następnego dnia roboczego.
– Zabraliście mi jedyną przyjemność – lamentowała Bożena. – Całe życie człowiek pracuje, wychowuje dzieci, oszczędza, a na starość nawet wygodnie usiąść nie wolno. – Mamo – powiedział Grzegorz – nie chodzi o to, że chciałaś fotel. – Oczywiście, że chodzi!
Renata od początku była przeciwko mnie! – Chodzi o to, że skłamałaś o operacji i utracie wzroku. Wzięłaś nasze oszczędności bez pytania. – Gdyby nie ona, sam byś mi dał!
– I właśnie dlatego od dziś wszystko się zmienia – Grzegorz mówił spokojnie, ale stanowczo. – Żadnych większych kwot bez wspólnej decyzji. Żadnego przekazywania pieniędzy ludziom, których nie znamy. Jeśli będziesz miała poważną diagnozę, jedziemy razem do lekarza.
Najpierw dokumenty i rachunek, potem zapłata. I jeszcze jedno – słowo „pilne” nie oznacza, że mamy przestać myśleć. – Własna matka musi się teraz tłumaczyć przed synową…
– To ty zniszczyłaś zaufanie. Bożena otworzyła usta, ale nic nie powiedziała.
Renata podeszła do stołu, zamknęła pudełko z sernikiem i wzięła je pod pachę. – To zabieramy za benzynę i straty moralne. W tej samej chwili zadzwonił telefon. Renata włączyła głośnik.
– I co? – zapytała Beata. – Znaleźliście cudowną klinikę? – Znaleźliśmy fotel.
Po drugiej stronie wybuchł śmiech. – A poprawiał chociaż wzrok? Z korytarza odezwał się pan Zbigniew:
– Wzrok miała świetny od początku. Zwłaszcza na cudze pieniądze.
Bożena trzasnęła drzwiami salonu. Na ulicy było chłodno i spokojnie. Grzegorz szedł do samochodu z pudełkiem sernika w dłoniach. – Zachowałem się jak idiota – powiedział.
– Powinienem był zadzwonić do ciebie, sprawdzić klinikę, poprosić o dokumenty. – Powinieneś i tyle. Renata wręczyła mu laskę po babci. – Na dziś wystarczy.
Zanieś do samochodu naszą rekompensatę i sprzęt ratunkowy. Wieczorem przeliczyli odzyskane pieniądze i schowali kopertę w nowym miejscu. Tym razem Grzegorz nie pytał gdzie. Kilka tygodni później kupili używany samochód.
Nie był nowy ani szczególnie elegancki, ale jeździł. Miał sprawną klimatyzację i podgrzewane siedzenia. Grzegorz nacisnął przycisk i uśmiechnął się. – Prawie jak fotel masujący.
– Nawet nie wspominaj o tym twojej matce. Kilka dni później zadzwoniła Bożena. – Grzesiu, widziałam reklamę specjalnej lampy. Podobno poprawia wzrok i odmładza twarz.
Grzegorz westchnął. – Mamo, znowu źle widzisz? Czy po prostu za dobrze zauważyłaś promocję? Po drugiej stronie zapadła długa cisza.
– Ja tylko chciałam się poradzić – odpowiedziała w końcu. Ze wzrokiem rzeczywiście nie miała żadnych problemów. Najlepiej widziała to, co znajdowało się w cudzej kopercie.
