De breuk kwam in januari 1933, maar niet met een knal. Sven Olaf Lindholm en zijn aanhangers liepen stilletjes de partijvergadering uit en namen een groot deel van de jonge, energieke leden met zich mee. De eenheid van de Zweedse Nationaalsocialistische Partij was verbroken, en het zou nooit meer goed komen. De partij was pas twee jaar eerder opgericht, in 1930, onder de naam Nieuwe Zweedse Nationaalsocialistische Partij.
De leider, Birger Furugård, had beloofd dat hij vrijwel alle fascistische groeperingen van het land had verenigd. Maar de werkelijkheid was anders. Binnen de beweging botsten persoonlijke rivaliteit en twee verschillende visies op wat fascisme in Zweden moest betekenen. Furugård legde de nadruk op het nationale.
Lindholm koos voor het socialistische. Het was een links-rechtsscheiding die het Zweedse nationaalsocialisme permanent zou verscheuren. En het bleef niet bij die ene breuk. Nog datzelfde jaar richtte kolonel Martin Ekström het Nationaalsocialistische Blok op, een partij gesteund door rijke industriëlen en gezien als de elitebeweging van het land.
Zijn openingsbijeenkomst in Stockholm was spectaculair, maar zijn gebrek aan charisma beperkte het succes enorm. Zo bleef het Zweedse fascisme een verzameling van splinters, elkaar bevechtende facties en tegenstrijdige idealen. Een beweging die nooit de kracht vond om zich te verenigen en nooit serieuze politieke macht zou verwerven. Na de breuk van 1933 bleef de partij van Furugård verzwakt achter.
Veel van zijn beste krachten waren vertrokken. Toch telde de partij in 1934 nog steeds ongeveer achtduizend leden. Lindholms afgescheiden beweging, de Nationaalsocialistische Arbeiderspartij, had er twaalfduizend. Bij de lokale verkiezingen van dat jaar haalde Furugård bijna zeventienduizend stemmen.
Het toonde aan dat er, ondanks alle chaos, een trouwe achterban bestond. Maar de nationale verkiezingen van 1936 waren een ramp. De partij vormde een coalitie met het Nationaalsocialistische Blok en haalde samen amper drieduizend stemmen. Lindholm kreeg meer dan zeventienduizend en werd daarmee zonder twijfel de grootste fascistische partij van het land.
Zelfs in vergelijking met andere Scandinavische landen presteerde het Zweedse fascisme bijzonder slecht. Het hoogtepunt lag op 0,7 procent van de stemmen in 1936. Geen enkele fascistische partij haalde ooit een zetel in het parlement. Hooguit wonnen ze hier en daar een lokale vertegenwoordiging.
De partij van Furugård werd opgeheven. De leden werd geadviseerd zich aan te sluiten bij Lindholms beweging. Het Nationaalsocialistische Blok verdween langzaam uit beeld. In zijn hoogtijdagen was Lindholms partij verrassend goed georganiseerd.
Er waren aparte organisaties voor vrouwen en jongeren, een geüniformeerde militie, een eigen vakbond en zelfs een uitgeverij. In het begin legde de partij de nadruk op socialistische maatregelen: betere arbeidsomstandigheden, nationalisatie van bepaalde industrieën. Maar tegen het einde van de jaren dertig verschoof de koers naar rechts. Het nationalisme kreeg de overhand.
De partij leek steeds meer op de Duitse NSDAP, zowel in stijl als ideologie. Toch benadrukte men telkens weer dat het programma moest worden aangepast aan Zweedse omstandigheden. De superioriteit van het Noordse ras werd verkondigd, en andere nationalistische bewegingen in Europa werden als inferieur beschouwd. In 1938 veranderde de partij haar naam in Zweedse Socialistische Samenwerking.
Het hakenkruis en de Hitlergroet werden vervangen door minder extreme varianten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hield de partij zich opvallend op de achtergrond. Veel jonge leiders werden opgeroepen voor militaire dienst, en de druk van politie en politieke tegenstanders nam toe. De partij deed niet mee aan verkiezingen en steunde impliciet de Zweedse neutraliteit.
Wel moedigden ze individuele vrijwilligers aan om tegen het communisme te vechten. Op 20 april 1940 schreef partijleider Sven Olaf Lindholm over de Duitse invasie van Noorwegen: “We zijn teleurgesteld geraakt in Duitsland, omdat het lijkt alsof het onze Noordse buur wil veroveren. We zijn nog meer teleurgesteld in de Noordse nationale eenheidspartij, die wij als een zusterpartij beschouwden en die Duitse belangen boven die van het eigen volk stelde. ”
De partij verzette zich tegen officiële Zweedse deelname aan de oorlog naast Duitsland.
Ze vreesden dat dit de onafhankelijkheid van Zweden zou ondermijnen. Liever zagen ze individuele deelname aan de strijd tegen het communisme. Tegelijkertijd promootten ze het idee van een Noordse militaire alliantie onder Zweedse leiding. Dat idee was niet nieuw.
Al in 1933 had men gesproken over een groot Noord-Europees blok, dat oorspronkelijk ook de Baltische staten omvatte. Toen Duitsland in de late jaren dertig Oostenrijk en Tsjechië annexeerde, zagen ze die expansie zowel als een voorbeeld als een bedreiging. In 1943 keerde het idee terug, maar zonder de Baltische staten. Die waren inmiddels bezet door Duitsland.
Dit soort gedachten was niet uniek voor deze partij. Het kwam vaker voor binnen extreemrechtse kringen in Zweden. Het weerspiegelde een verlangen naar herstel van de Zweedse grootmacht uit de zeventiende eeuw, gecombineerd met moderne militaire strategieën. Een andere beweging die het vermelden waard is, is de Zweedse Nationale Bond.
Een antidemocratische en ultranationalistische organisatie. Met ongeveer veertigduizend leden was dit in de jaren dertig zelfs de grootste rechts-radicale organisatie van het land. Oorspronkelijk opgericht in 1915 als de jongerenafdeling van de Conservatieve Partij, brak de bond in 1934 definitief met haar moederpartij. Ondanks een sterke start wist ook deze beweging haar politieke positie niet vast te houden.
In 1936 verloor ze al haar zetels. Zweden bleef gespaard van bezetting en grootschalige vernietiging. Toch verdwenen de fascistische bewegingen na de oorlog grotendeels naar de marge. De belangrijkste overlevende was de Nieuwe Zweedse Beweging, geleid door Per Engdahl.
Een opvallend detail: een van de leden van die beweging was Ingvar Kamprad. Later zou hij de oprichter worden van IKEA.
