De Italjaanse kroon was nauwelijks droog of de koloniale honger sloeg toe. Het was de late negentiende eeuw geweest die Italië eindelijk had verenigd, maar dat ene moment van glorie was snel vervlogen. De economie kreunde, de bevolking groeide uit haar voegen, en meer dan een miljoen Italianen pakten hun koffers om elders een bestaan op te bouwen, vooral in Zuid-Amerika. Voor de nieuwe natie was er geen tijd voor rust.
De leiders van de eenwording keken naar de kaart en zagen een wereld die verdeeld werd door Britten, Fransen en Duitsers. En zij, de laatkomers, wilden hun stuk. Francesco Crispi, die in 1887 premier werd, was een nationalist die droomde van een renaissance van het Romeinse Rijk. Hij zei het hardop: Italië had koloniën nodig.
Het verleden eiste het op. En de toekomst maakte het noodzakelijk. De eerste stap was niet in de Middellandse Zee, maar ver weg aan de Rode Zee, waar de Italianen in 1869 de baai van Assab kochten, precies op tijd voor de opening van het Suezkanaal. In 1882 werd die baai officieel de eerste Italiaanse kolonie, en drie jaar later veroverden ze Massawa.
In 1890 verbonden ze de twee gebieden door het binnenland te veroveren, en zo ontstond Italiaans Eritrea, ingeklemd tussen Frans en Brits Somaliland. Via een verdrag met de Britten breidden ze hun invloed verder uit over de Hoorn van Afrika, met de Juba-rivier als grens met Brits-Oost-Afrika. Maar toen richtten ze hun blik op Ethiopië, een rijk dat ooit machtig was geweest maar dat in verval was geraakt. Men zei dat toen een van hun keizers aan het begin van de negentiende eeuw stierf, er niet eens genoeg geld was om een kist voor hem te kopen.
Een rijk dat aan het instorten was, in het tijdperk van het moderne imperialisme. Dat was een recept voor een ramp. Egyptenaren wilden uitbreiden, Britten hadden hun eigen plannen, en de Italianen wilden niet achterblijven. Maar in 1887, toen Italiaanse troepen binnenvielen, werden ze in een verrassingsaanval afgeslacht door talloze Ethiopische strijders.
Meer dan vierhonderd Italianen lieten het leven. Die nederlaag moest gewroken worden, maar voorlopig kozen de Italianen voor diplomatie. Ze wakkerden de interne machtsstrijd aan binnen het Ethiopische keizerlijke hof. Na de dood van keizer Johannes greep Menelik de troon, en hij bleek een meesterstrateeg.
Hij bouwde een gecentraliseerde staat en een groot leger, en hij omringde zich met buitenlandse adviseurs die allemaal zijn gunst zochten vanwege de strategische ligging van Ethiopië en de Nijl. De Fransen, de Britten, de Russen en de Italianen – allen wilden ze een stukje van dat land. In 1889 slaagden de Italianen erin het Verdrag van Wuchale met de Ethiopiërs te sluiten. In de lokale taal stond er simpelweg dat Menelik gebruik mocht maken van Italiaanse diensten.
Maar in de Italiaanse versie stond iets anders. Daar stond dat Menelik verplicht was gebruik te maken van Italiaanse diensten, wat Ethiopië in feite een protectoraat maakte, één stap verwijderd van een volledige kolonie. Menelik was furieus. Hij maakte duidelijk dat hij zich daar niet aan zou houden, en toen de Italiaanse premier meer troepen stuurde, verklaarde hij Italië de oorlog.
Dat werd de Eerste Italiaans-Ethiopische Oorlog. Op 1 maart 1896 vielen de Italianen aan bij Adwa. Het werd een complete ramp. Zesduizend doden, vijftienduizend gewonden en achttienduizend gevangenen.
De helft van het Italiaanse leger was weggevaagd. Vijf dagen later vroeg Italië om vrede en erkende het de onafhankelijkheid van Ethiopië. Een Afrikaans land had een Europees land verslagen op het slagveld. De Italianen waren vernederd, en ze waren nog lang niet klaar met de Ethiopiërs.
Terwijl ze hun wonden likten, werd in 1901 een concessie in de Chinese stad Tianjin door het keizerlijke China afgestaan aan Italië, de enige Italiaanse kolonie in Azië, al was die meer een diplomatieke post dan een echte kolonie. Andere Europese mogendheden hadden er ook hun kwartieren. Maar de blik bleef gericht op Afrika. In 1881 hadden de Fransen Tunesië veroverd, een gebied dat de Italianen om historische redenen graag hadden willen hebben, omdat daar het oude Carthago lag, dat in de tweede eeuw voor Christus na hevige gevechten door de Romeinen was veroverd.
Egypte viel een jaar later onder Britse invloed. Wat overbleef waren de Ottomaanse provincies Tripoli en Cyrenaica, waar de Turkse heerschappij al was ingestort. In 1911 vielen de Italianen die provincies binnen tijdens de Italiaans-Turkse Oorlog, en ze veroverden ook verschillende eilanden in de Egeïsche Zee. Tijdens die veldtocht wierpen ze voor het eerst in de geschiedenis bommen af vanuit een vliegtuig.
Groot-Brittannië kwam tussenbeide en dwong Italië de agressie te staken, waardoor het Ottomaanse Rijk voorlopig gered was. Italië had nu controle over Libië, maar het was geen echte controle. De lokale Arabische bevolking zag de kolonisten niet als bevrijders van de Ottomanen, en al snel braken er opstanden uit. Honderdduizend Italiaanse soldaten moesten het gebied pacificeren, en het plan was dat Italianen zich massaal zouden vestigen.
Maar dat gebeurde nooit. Toen Mussolini in 1922 aan de macht kwam na zijn Mars op Rome, bleef het koninkrijk Italië intact en koning Victor Emanuel III op de troon, maar Mussolini was de feitelijke heerser van het totalitaire Italië. Hij droomde van een wedergeboorte van het Romeinse Rijk, en hij vond dat de ramzalige nederlaag bij Adwa gewroken moest worden. In Libië gingen de Arabische opstandelingen onder leiding van Omar Mukhtar door met verzet.
Mussolini lanceerde een genadeloze veldtocht die neerkwam op etnische zuivering: gedwongen migratie en massale executies die aan meer dan tachtigduizend Noord-Afrikanen het leven kostten. In 1931 werd Mukhtar gearresteerd en geëxecuteerd. Zijn dood brak in feite het verzet. De film The Lion of the Desert uit 1981 met Oliver Reed en Anthony Quinn geeft deze gebeurtenissen weer, en die film werd in Italië verboden na de release.
Maar Mussolini had nog een rekening te vereffenen met de Ethiopiërs. De betrekkingen waren formeel goed en Italië had zitting in de Volkenbond, maar de premier wilde zijn rijk uitbreiden. Het feit dat Ethiopië één van de weinige Afrikaanse landen was die nooit was gekoloniseerd, maakte het alleen maar aantrekkelijker. De directe aanleiding voor de Tweede Italiaanse Invasie was een grensgeschil tussen Ethiopië en Italiaans Somaliland.
In plaats van de kwestie via de Volkenbond op te lossen, koos Mussolini voor oorlog. Italiaanse en Eritrese troepen kregen versterking van lokale stammen die in opstand waren gekomen tegen keizer Haile Selassie. Aan beide kanten werden wreedheden begaan. Ethiopiërs verminkten Italiaanse krijgsgevangenen, en de Italianen namen wraak door gifgas in te zetten.
Na zeven bloedige maanden hadden de Italianen Ethiopië veroverd. Eritrea, Italiaans Somaliland en Ethiopië werden nu samen Italiaans Oost-Afrika, maar de overwinning was kostbaar geweest. Keizer Haile Selassie vluchte naar Engeland. De Volkenbond bleek niet in staat om krachtig op te treden tegen de Italiaanse agressie, en Hitler zag dat ook.
Hij ging verder met zijn expansieplannen, wat uiteindelijk zou leiden tot de Tweede Wereldoorlog. Mussolini en Hitler kwamen dichter bij elkaar, en Italië werd één van de asmogendheden. In 1939 vielen de Italianen Albanië binnen en vestigden daar een fascistisch protectoraat. In mei 1940 lanceerde Duitsland Operatie Fall Gelb om Frankrijk te veroveren.
Italië deed mee aan de invasie, hoewel het slecht verliep. De meeste eenheden kwamen niet verder dan de Franse voorposten, maar na de Duitse overwinning werd Italië beloond met enkele Franse grensgebieden in de Alpen en Corsica. In oktober 1940 begon de Grieks-Italiaanse Oorlog. Vanuit Albanië lanceerden de Italianen een offensief om Griekenland te veroveren, maar het liep volledig vast.
De Italianen werden teruggedreven en de Grieken veroverden zelfs een deel van Italiaans Albanië. Een tegenaanval mislukte. De oorlog eindigde pas toen Duitsland Griekenland binnenviel en veroverde. Daarna bezetten de Italianen het grootste deel van Griekenland.
In april 1941 hielp Italië Duitsland bij de invasie van Joegoslavië, en als beloning kregen ze de controle over verschillende gebieden van de verdeelde staat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog breidde Italië ook zijn invloed in Afrika uit. In augustus 1940 namen ze Brits Somaliland over, en in september viel Italië Brits-Egypte binnen. Dat had aanvankelijk succes, maar de Italianen werden teruggedreven naar Libië.
Met Duitse steun begon de Noord-Afrikaanse veldtocht, die uiteindelijk resulteerde in een geallieerde overwinning in mei 1943. In Oost-Afrika waren de Italianen eind 1941 praktisch verslagen, maar guerrilla-activiteit ging door tot 1943. In september van dat jaar gaf Italië zich over. Duitsland nam de Italiaanse gebieden in Europa over, en daarmee kwam in feite een einde aan het Italiaanse koloniale rijk.
In 1946, na het einde van de Tweede Wereldoorlog, werd er in Italië een referendum gehouden dat het land veranderde van een koninkrijk in een republiek. In 1947 werd het vredesverdrag met Italië ondertekend, en Italië verloor al zijn koloniën. Libië kwam onder Brits en Frans bestuur en werd in 1951 een onafhankelijk koninkrijk. Ethiopië kreeg zijn onafhankelijkheid terug.
Eritrea sloot zich in 1950 bij Ethiopië aan. De Italianen bestuurden Somaliland onder de vlag van de Verenigde Naties, en in 1960 ging dat gebied samen met Brits-Somaliland tot een onafhankelijk Somalië.
