Het was negen april 1940. Binnen zes uur gaf Denemarken zich over aan Duitsland. Zes uur. Mijn leerlingen roepen nog weleens “zes dagen” of “zes weken”, maar het antwoord is altijd hetzelfde: zes uur.
Het Deense leger bood nauwelijks weerstand en de regering koos eieren voor haar geld. Maar er was één partij in Denemarken die juist juichte bij die Duitse inval. Dat was de DNSAP, de Deense Nationaalsocialistische Arbeiderspartij. Een partij die er openlijk van droomde om Denemarken deel te laten uitmaken van een groot Germaans rijk.
Een partij die haar eigen bruine hemden had, haar eigen hakenkruisvlaggen en haar eigen leider: Frits Clausen. Clausen keek niet alleen op naar Hitler, hij kopieerde hem. De partij nam de Duitse symbolen over, de programma’s, de propaganda, zelfs de straatvechtersmentaliteit. Ze richtten een eigen SA op, de stormafdeling, en een jeugdorganisatie.
Maar er zat een vreemde tegenstrijdigheid in alles wat ze deden. Ze beweerden het Deense nationalisme te verdedigen, terwijl ze tegelijkertijd het Duitse model imiteerden. Hoe kun je nu een land liefhebben terwijl je de taal en de vlag van de bezetter overneemt? In het begin was de partij klein en verdeeld.
Pas in 1933 nam Clausen de leiding over en gaf hij de partij nieuw leven. Hij lanceerde een eigen krant, Vaderlandet, die in 1939 met Duits geld werd gefinancierd. Het ledental groeide langzaam: van zo’n vijfduizend leden in 1939 tot ongeveer twintigduizend in 1943. Maar bij de verkiezingen bleef het succes uit.
Drie zetels in 1939. Drie zetels in 1943. Nooit meer dan 1,8 procent van de stemmen. Een volkspartij was het dus zeker niet.
De Duitsers zagen dat ook. Toen de bezetting eenmaal een feit was, bleef de Deense regering gewoon bestaan. Berlijn had daar bewust voor gekozen. De bezetters wilden stabiliteit en voedsel voor hun troepen, en ze geloofden niet dat Clausen en zijn partij dat konden garanderen.
Ze zagen de DNSAP als onbetrouwbaar en onbekwaam. Toch gebruikten de Duitsers de partij. Ze lieten Clausen postercampagnes voeren, gaven hem geld en bescherming, en lieten hem dreigen met een machtsovername. De Deense politici leefden in angst dat de nazi’s Clausen met geweld aan de macht zouden brengen.
En die angst hield hen gehoorzaam. Zolang ze iets ergers vreesden dan samenwerking met Duitsland, namelijk een marionettenregering onder Clausen, bleven ze meewerken. Het was een cynisch spel van de Duitsers. Ze konden zo doen alsof Denemarken vrijwillig koos voor samenwerking, terwijl ze achter de schermen de dreiging van een naziregering in stand hielden.
Toen Duitsland in juni 1941 de Sovjet-Unie aanviel, kwamen er binnen de Deense regering felle discussies op gang over de vraag of Denemarken mee zou vechten. Opmerkelijk genoeg was bijna iedereen het erover eens dat het bolsjewisme bestreden moest worden. De Deense Communistenpartij werd verboden, Denemarken verbrak de banden met Moskou en sloot zich aan bij het anti-Cominternpact. Toen werd het Vrijwilligerskorps Denemarken opgericht.
Deense mannen meldden zich aan om te vechten aan het oostfront. Voor de Deense regering was hetcruciaal dat deze mannen vrijwilligers waren. De Duitsers wilden dienstplichtigen, maar dat weigerde de Deense regering. Ze wilde niet worden gezien als bondgenoot van nazi-Duitsland, want dat zou een oorlog met de geallieerden kunnen betekenen.
Christian Peter Kryssing kreeg het bevel over het Deense Legioen. Hij was een conservatieve nationalist, geen nazi, maar wel fel anticommunistisch. In juli 1941 werden de eerste eenheden naar Duitsland gestuurd. Daar kregen ze een schok te verwerken.
Ze moesten een eed afleggen op Adolf Hitler, terwijl hun was beloofd dat ze trouw zouden zweren aan Denemarken. Ze kregen Duitse uniformen, Duitse wapens, en Duitse bevelhebbers. Het Deense legioen was van Denemarken allang geen sprake meer.
De mannen waren in handen van de Waffen-SS gevallen.
